Co pić podczas upałów, co w trakcie egzaminów, co na siłowni?

Napoje funkcjonalne - izotoniczne i energetyzujące - mają zwolenników i zaciekłych przeciwników, wady i zalety. Co w nich takiego jest, że budzą emocje, ale też stają się coraz bardziej modne?
311 mln puszek i butelek z napojami energetyzującymi kupili Polacy w ciągu ostatniego roku - wynika z danych firmy FoodCare, na które powołuje się portalspozywczy.pl. To o 10 proc. więcej niż rok wcześniej. Picie energetyków, izotoników i wszelkich napojów funkcjonalnych (z dodatkiem minerałów i witamin) staje się modne zwłaszcza wśród uczniów i studentów oraz osób do 35. roku życia.

Wciąż trwają spory o to, czy - zwłaszcza energetyki - to rzeczywiście napoje zdrowe, dobrze uzupełniające niedobory w organizmie (nie tylko wody, ale też minerałów i witamin) u szczególnie aktywnych osób. Sprawa nie jest rozstrzygnięta i - jak zawsze - warto zachować umiar. I odróżnić napoje energetyczne od izotonicznych, bo to nie to samo i nie taki sam efekt daje ich wypicie. Czym różnią się te napoje?

Napoje energetyzujące

Mają niewiele składników dostarczających energię, a ich działanie pobudzające opiera się przede wszystkim na zawartości kofeiny, tauryny i witamin z grupy B. Kofeiny jest tam bardzo dużo; zwykle tyle co w dwóch przeciętnych kawach, a więcej niż w herbacie czy coli. Witaminy z grupy B mają poprawić pamięć, koncentrację i działanie układu nerwowego. Tauryna z kolei - przyspieszyć odnowę mięśni po wysiłku. Tyle tylko, że to wszystko działa szybko, ale krótko. Napoje te nie są wskazane dla osób z wysokim ciśnieniem, cukrzyków, wrzodowców, dzieci, kobiet w ciąży i karmiących.

Są gazowane, bardzo słodkie, bo jednym z głównych składników jest cukier lub inne substancje słodzące. Kupując inny artykuł spożywczy, najpewniej odłożylibyśmy go na półkę po przeczytaniu listy składników. W napojach energetyzujących przypomina ona zwykle podręcznik dużego chemika. W składzie są niemal wyłącznie najróżniejsze dodatki, np. cytrynian sodowy, węglany magnezu, glukoronolakton, inozytol (poprawia samopoczucie), aromaty, karmel amoniakalno-siarczynowy, ryboflawina, konserwanty takie jak sorbinian potasu i benzoesan sodu itp. Można też znaleźć składniki, które sprawiają, że napój mobilizuje organizm do intensywnej pracy, m.in. kofeinę i taurynę, wyciąg z korzenia żeń-szenia (ale np. w ilości 0,08 proc.), witaminy z grupy B, wyciąg z nasion guarany (zawartość 0,002 proc.; działa stymulująco).

Czy napoje energetyzujące są szkodliwe czy nie - nie ma jednoznacznej i niepodważalnej oceny. Na pewno jak w przypadku każdej żywności, a zwłaszcza bardzo słodkiej, tłustej, słonej itp., spożywanie jej w nadmiernych ilościach nie sprzyja zdrowiu. Sporadyczne wypicie butelki lub puszki "energetyka" raczej nie powinno zaszkodzić, chyba że są wyraźne przeciwwskazania.

Red Bull energy drink:



Producent: "ceniony na całym świecie przez wybitnych sportowców (.) spożywaj umiarkowanie".

W 100 ml jest: 45 kcal, białko - 0 g, węglowodany - 11 g w tym cukry - 11 g, tłuszcze - 0 g, błonnik - 0 g, sód - 0,04 g, niacyna - 8 mg (to 50 proc. zalecanego dziennego spożycia RDA), kwas pantotenowy - 2 mg (33 proc. RDA), witamina B6 - 2 mg (143 proc. RDA), witamina B12 - 2 ug (80 proc. RDA).

Rage taste of energy:



Producent: "Jedna puszka zawiera 120 mg kofeiny - o 50% więcej kofeiny niż w standardowych napojach energetyzujących".

W 100 ml: 44 kcal, białko - 0 g, węglowodany - 10,1 g w tym cukry - 10,1 g, tłuszcze - 0 g, błonnik - 0 g, sód - 0,03 g, kofeina - 48 mg, tauryna 400 mg, inozytol 20 mg, niacyna (ekwiwalent niacyny) - 7 mg (44 proc. RDA), kwas pantotenowy - 2 mg (33,3 proc. RDA), witamina B6 - 0,23 mg (16,4 proc. RDA), witamina B12 - 0,4 ug (16 proc. RDA).

Monster assault energy:



Producent: "dla osób obciążonych wzmożonym wysiłkiem umysłowym i fizycznym".

W 100 ml: 47 kcal, białko - 0,4 g, węglowodany - 11,2 g w tym cukry - 11 g, tłuszcze - 0 g, błonnik - 0 g, sód - 0,07 g, ryboflawiny - 0,7 mg (50 proc. RDA), niacyna - 8,5 mg (53 proc. RDA), witamina B6 - 0,8 mg (57 proc. RDA), witamina B12 - 2,5 ug (100 proc. RDA).

Napoje izotoniczne

Ze względu na skład skuteczniej niż woda wyrównują niedobory płynów oraz wydalanych wraz z potem podczas wysiłku fizycznego lub upałów elektrolitów, np. sodu, potasu, magnezu, wapnia. Nie zawierają kofeiny, za to mają łatwo przyswajalne węglowodany (np. glukozę i fruktozę) oraz konieczne do dobrego funkcjonowania organizmu minerały. Ani woda wysokozmineralizowana czy soki (to tzw. hipertoniki), ani źródlana lub z kranu (to hipotoniki) nie będą tak skuteczne w nawadnianiu i uzupełnianiu braków w organizmie, izotoniki zaś tak, bo proporcje wody i rozpuszczonych w niej substancji odżywczych powinny być takie same jak we krwi. To tzw. osmolalność, czyli ilość substancji czynnych w wodzie. W organizmie człowieka powinna wynosić 290-300 mOsmol/kg wody.

Izotoniki nie są mocno słodzone i gazowane. Ich podstawą jest woda i sód, który pomaga ją skuteczne wchłaniać. Do tego dochodzą potas, magnez i wapń (dobrze działają na mięśnie i układ nerwowy) oraz będące źródłem energii łatwo przyswajalne węglowodany.

Lista składników na etykietach napojów izotonicznych również jest długa i zawiera nazwy substancji chemicznych, które nie kojarzą się z domowym odżywaniem, np. cytrynian potasu, chlorek magnezu, fosforan potasu, także guma arabska, sukraloza, aromaty, barwniki. Od energetyków mają jednak mniejszą kaloryczność, zawierają mniej cukru.

Powerade ION4:



Producent: "pomaga uzupełnić płyny i cztery składniki mineralne, które tracimy wraz z potem".

W 100 ml: 16 kcal, białko - 0 g, węglowodany - 3,9 g w tym cukry - 3,9 g, tłuszcze - 0 g, błonnik - 0 g, sód - 0,05 g, potas - 12,5 mg, wapń - 1,3 mg, magnez - 0,6 mg, osmolalność - 291 mOsmol/kg.

Oshee:



Producent: "z dodatkiem witamin (.) dla osób uprawiających sport"; zawiera też barwnik E129, który "może mieć szkodliwy wpływ na aktywność i skupienie uwagi u dzieci".

W 100 ml: 24 kcal, białko - 0 g, węglowodany - 6,1 g w tym cukry - 4,1 g, tłuszcze - 0 g, sól - 0,12 g, niacyna B3 - 2,4 mg (15 proc. RDA), witamina E - 1,8 mg (15 proc. RDA), kwas pantotenowy B5 - 0,9 mg (15 proc. RDA), witamina B6 - 0,21 mg (15 proc. RDA), biotyna B7 - 7,5 ug (15 proc. RDA), osmolalność - 290 mOsmol/kg.

Gatorade no artificial:



Producent: "roztwory elektrolitów węglowodanowych zwiększają wchłanianie wody podczas ćwiczeń i pomagają utrzymać wydajność organizmu podczas wzmożonego wysiłku fizycznego".

W 100 ml: 23 kcal, biało - 0 g, węglowodany - 5,9 g, w tym cukry - 5,8 g, tłuszcz - 0 g, błonnik - 0 g, sód - 49 mg.



Więcej o: