Oświetlenie biurowe - ergonomiczne, ekologiczne i ekonomiczne

Pokaźną część każdego dnia roboczego spędzamy w pracy. Zapewnienie sobie komfortu podczas wykonywania postawionych przed nami zadań ma ogromny wpływ na naszą wydajność, zdrowie i samopoczucie. Do najważniejszych czynników wpływających na jakość pracy należy oświetlenie.

Odpowiednie oświetlenie stanowiska pracy jest działaniem nie tylko dla dobra komfortu i zdrowia pracownika - to również wymóg prawny. Poznajmy zatem zasady aranżacji oświetlenia biurowego, parametry, na które należy zwrócić uwagę oraz rozwiązania zapewniające ergonomię pracy, a przy okazji - niższe koszty energii elektrycznej.

Normy prawne dotyczące oświetlenia stanowiska pracy

Kwestię oświetlenia stanowiska pracy reguluje m.in. rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm.). Zgodnie z § 26 tego rozporządzenia, oświetlenie dzienne powinno być dostosowane do rodzaju wykonywanej pracy oraz wymaganej dokładności i spełniać wymagania określone w Polskiej Normie. Poza tym w każdym pomieszczeniu należy zapewnić oświetlenie elektryczne o parametrach również zgodnych z Polską Normą.

Aby oświetlenie w miejscu pracy gwarantowało bezpieczeństwo oraz wygodę widzenia, musi spełnić wymagania normy PN-EN 12464-1:2004. Określa ona takie parametry, jak:
- natężenie oświetlenia - w przypadku typowych stanowisk biurowych wyposażonych w komputer powinno wynosić 500 lx (luksów), natomiast w przypadku stanowisk biurowych, przy których wykonywane są prace projektowe, nie może być mniejsze niż 750 lx;
- równomierność oświetlenia;
- rozkład luminacji w polu pracy wzrokowej - wymagany jest możliwie równomierny rozkład oświetlenia przestrzeni roboczej, gdyż takie warunki zapewniają większą ostrość widzenia, lepszą czułość kontrastową i ogólne polepszenie funkcji wzrokowych;
- ograniczenie olśnienia - olśnienie (dyskomfort widzenia spowodowany obecnością zbyt jaskrawego przedmiotu w stosunku do przedmiotu obserwowanego) pojawia się na skutek niewłaściwego rozkładu lub zakresu luminacji bądź nadmiernych kontrastów;
- barwa światła i oddawanie barw.

Światło ergonomiczne

Najodpowiedniejszym do pracy oświetleniem jest oświetlenie naturalne. Dlatego powierzchnia biurowa musi być zaprojektowana tak, aby maksymalnie wykorzystać dostęp do światła słonecznego. Należy przy tym pamiętać, że nadmierne, bezpośrednie nasłonecznienie także jest niekorzystne - zarówno ze względu na jaskrawe światło, jak i odblaski lub olśnienia. Monitor komputerowy powinien być w związku z tym ustawiony zawsze bokiem do okna - nigdy przodem bądź tyłem. Optymalnym rozwiązaniem jest ustawienie biurka w taki sposób, by okno znajdowało się po stronie ręki niedominującej (czyli lewej w przypadku osób praworęcznych i prawej w przypadku leworęcznych) - nie będzie ona wówczas rzucała cienia na powierzchnię blatu biurka i znajdujących się tam dokumentów czy rysunków. Podobna zasada reguluje ustawienie przy stanowiskach pracy oświetlenia sztucznego.

Pamiętajmy, że wymogi dotyczące oświetlenia w biurach open space różnią się od tych obowiązujących w pomieszczeniach indywidualnych. Powierzchnia otwarta, na której znajduje się duża liczba pracowników, powinna przyjąć zasadę równomiernego rozmieszczenia oświetlenia. W przypadku pomieszczeń indywidualnych zapewnić również oświetlenie miejscowe, które doświetli dane stanowisko pracy.

Temperatura i oddawanie barw

Temperatura barwowa emitowanego światła również ma wpływ na jakość pracy i efektywność pracowników. Człowiek jest z natury przystosowany do funkcjonowania w świetle dziennym przez większą część dnia, dlatego w miejscach pracy zazwyczaj stosuje się oświetlenie o barwie chłodnej, która pobudza do pracy i wzmaga koncentrację - w przeciwieństwie do barw ciepłych, które są idealne do wypoczynku). Światło dzienne ma temperaturę barwową 5000-6500 K; taka też jest zalecana w przypadku oświetlenia sztucznego do pracy wymagającej wysiłku wzrokowego, zwłaszcza jesienią i zimą, gdy dni są krótkie. Do pracy niewymagającej długotrwałego wytężania oczu oraz w miejscach przeznaczenia ogólnego (np. korytarze) wykorzystuje się świetlówki o barwie chłodnej białej (3800-4300 K). Zgodnie z normą PN-EN, wybór barwy światła zależy nie tylko od klimatu oraz zastosowania pomieszczenia, lecz także od poziomu natężenia oświetlenia oraz barw pomieszczenia i mebli.

Poszczególne rodzaje źródła światła mogą w odmienny sposób (z różną wiernością) oddawać barwy. Właściwości oddawania barw przez źródła światła charakteryzujemy wskaźnikiem oddawania barw (Ra), którego maksymalna wartość wynosi 100 (osiąga ją światło dzienne). Wartości zbliżone do 100 charakteryzują najlepsze właściwości oddawania barw. Im wyższe jest wymaganie dotyczące właściwego postrzegania barw, tym wskaźnik Ra powinien być bliższy wartości 100. Zgodnie z PN-EN 12464-1:2004 we wnętrzach, w których ludzie pracują lub przebywają przez dłuższy czas, zaleca się stosowania źródeł światła o wskaźniku oddawania barw min. 80.

Ekologicznie, ekonomicznie i stylowo

W doborze rodzaju oświetlenia biurowego ważną rolę odgrywają zarówno parametry takie jak natężenie czy barwa światła, jak i technologia użyta do produkcji danego typu świetlówki. Do najbardziej ekonomicznych, a zarazem ekologicznych rozwiązań należy technologia LED. Świetlówki LED stosowane są w niedużych lampkach biurkowych wspomagających oświetlenie pojedynczych stanowisk pracy, a także w lampach sufitowych oświetlających całe pomieszczenie bądź jego część. W przeciwieństwie do energooszczędnych świetlówek zawierających rtęć, w lampach LED nie występują nieprzyjemne i szkodliwe dla oka zjawiska, jak efekt stroboskopowy czy migotanie. Są także w pełni ekologiczne, w przeciwieństwie do świetlówek rtęciowych. Warto wreszcie zadbać także o ciekawy projekt oświetlenia biurowego. Stylowe, nowoczesne rozwiązania, takie jak wkomponowujące się w każde otoczenie, minimalistyczne lampy sufitowe LED, proponuje m.in. firma AJ Produkty. W ofercie firmy znaleźć można także stylowe i funkcjonalne lampy stojące czy lampki biurkowe, z których wiele wyposażonych jest w dodatkowe akcesoria, m.in. w port USB czy nawet szkło powiększające. Standardem w przypadku lamp biurkowych powinien być giętki korpus, pozwalający na kierowanie źródła światła w dowolnym kierunku.

Oświetlenie może być mocnym punktem aranżacji wnętrza biurowego. Na rynku dostępnych jest wiele ciekawych, oryginalnych modeli, łączących w sobie ciekawe wzornictwo i funkcjonalność. Pamiętajmy jednak, że najważniejszym aspektem jest zapewnienie odpowiednich parametrów, sprzyjających zachowaniu zdrowia w pracy.