Nóż - geometria na ostro

Nóż jaki jest, każdy widzi.

Rękojeść to to, co się trzyma w ręku, ostrze to ta część, którą kieruje się w stronę chleba. Jeśli zamierzasz poprzestać na robieniu kanapek, taki poziom wiedzy wystarczy w zupełności. Jeśli jednak chciałbyś uczynić z noża narzędzie, które ułatwi ci pracę, a czasem, być może, uratuje życie, musisz wiedzieć więcej.

Dużo więcej.

 

 

Nóż to nie samochód czy toster.

Jeśli ma być skuteczny, jego forma musi być podporządkowana funkcji - fantazyjne kształty ostrzy sprawdzają się tylko w filmach i grach komputerowych.

W realnym świecie sytuacja wygląda zupełnie inaczej i każda krzywizna, każda linia mają swój cel. Za chwilę dowiesz się jaki.

  

 

Spear point i sztylet: killerów dwóch

 

Jeśli masz choć odrobinę wyobraźni, rzut oka na ostrze typu spear point przeszyje cię dreszczem. Łagodne, symetryczne krzywizny smukłych głowni są piękne w ten sam sposób, w jaki piękny jest atakujący rekin, i tak samo uruchamiają w mózgu sygnał alarmowy, który jeży włosy na głowie. Noże o ostrzach typu spear point najczęściej przeznaczone są do zabijania.

Charakterystyczna cecha tej formy głowni to symetria. Brzusiec i grzbiet ostrza mają ten sam kształt, przypominając szerszy lub węższy grot włóczni (stąd nazwa spear).

To podobieństwo sięga dalej - tak jak włócznia głownia spear point doskonale nadaje się do przebijania, penetrując łatwiej i głębiej niż ostrza o innej geometrii, a jak wykazały stulecia walk, choć cięcia mogą wyglądać groźnie i skutkować prawdziwymi fontannami krwi, nie są tak zabójcze jak pchnięcia. Głownie spear point są symetryczne, jednak nie muszą być i zazwyczaj nie są obosieczne. Bardzo często ich grzbiet jest płaski, przy czubku przechodząc w krótkie, fałszywe (tępe) lub prawdziwe ostrze. Dzięki takiej geometrii nóż jest wytrzymały i doskonale przebija, pozwalając jednocześnie na wygodne cięcie.

 

Blisko spokrewniony ze spear pointem (niektórzy mówią wręcz, że stanowi jego odmianę) nóż, dla którego trudno wymyślić inne zastosowanie niż dziurawienie wrogów, to sztylet. Głownia jest obosieczna, a jej brzegi mają bardzo łagodną krzywiznę, czyniąc czubek zabójczo (dosłownie!) ostrym. Żeby wzmocnić ostrze i zmniejszyć ryzyko jego złamania, często ma ona mocno wystającą ość, dzielącą ją na połowy.

W przekroju to kształt wyciągniętego rombu. Nie nadaje się do robienia kanapek na biwaku. Specyficznym przypadkiem spear pointów są noże do rzucania.

Ich ostrza mają kształt liścia zwężającego się w kierunku rękojeści. Ostrzone są tylko z przodu - w końcu cięcie nie należy do ich obowiązków służbowych.

Nóż: Entrek Commando MKII

Nóż: Brend Elite Combat Dagger

Entrek Commando MKII

 

Cena: 799 zł

 

Geometria ostrza: spear point

 

Przeznaczenie: walka

 

Sklep: www.swiatnozy.pl

 

 

 

 

 

 

 

Brend Elite Combat Dagger

 

Cena: 1199 zł

 

Geometria ostrza: sztylet

 

Przeznaczenie: walka

 

Sklep: www.swiatnozy.pl

 

 

 

Tanto: amerykański ninja

 

Japońska kultura fascynuje się białą bronią, zaś Amerykanie fascynują się japońską kulturą. Nic dziwnego, że to właśnie w USA wymyślono głownię typu tanto, której forma nawiązuje do kształtu ostrzy mieczy i noży z Kraju Kwitnącej Wiśni. Tanto trudno pomylić z innym typem ostrza - kończy się ostrym, ukośnym ścięciem. W tego rodzaju nożu brzusiec, zamiast iść w górę płynnym łukiem, załamuje się pod kątem, tworząc ustawione ukośnie w poprzek głowni dodatkowe ostrze. Dzięki takiemu kształtowi grubość ostrza może pozostawać niezmieniona na całej jego długości aż do czubka, co czyni głownię odporną na złamanie. Jeśli twój nóż ma znosić najcięższe katusze, służąc do podważania zardzewiałych sztab czy wyłamywania desek, tanto będzie rozsądnym wyborem. Jeśli do takich prac używasz łomu, a nożem wolisz ciąć, rąbać, strugać i dziurawić, lepiej poszukaj czegoś innego, bo kanciasty czubek głowni ma kiepskie właściwości przebijające, a załamane pod koniec ostrze ma krótszą ciągłą krawędź tnącą.

Nóż: Cold Steel Recon Tanto

Cold Steel Recon Tanto

 

Cena: 469 zł

 

Geometria ostrza: tanto

 

Przeznaczenie: taktyczny

 

Sklep: www.militaria.pl

 

 

Drop point: samotny myśliwy

 

Jeśli grzbiet ostrza noża opada w kierunku czubka wypukłym łukiem, który nie jest jednak lustrzanym odbiciem łuku brzuśca (bo taki kształt nazywa się spear point, pamiętacie?), to mamy do czynienia z głownią typu drop point. Opadający grzbiet, od którego ta geometria wzięła nazwę, może być płaski albo szlifowany w prawdziwe lub fałszywe ostrze, żeby zwiększyć przebijalność. Tego rodzaju ostrza są odporniejsze na złamanie od głowni clip point (patrz obok), oferując jednocześnie świetne właściwości tnące i dobrą kontrolę nad czubkiem. Wygodne cięcie i łatwość precyzyjnego operowania głownią sprawiają, że kształt drop point bardzo często wykorzystywany jest przy produkcji noży myśliwskich, zarówno ogólnego przeznaczenia, jak i specjalistycznych, przeznaczonych do oprawiania i skórowania zwierzyny. W tych ostatnich można trafić na charakterystyczny, ostrzony hak wycięty w grzbiecie głowni, najczęściej blisko czubka. Służy on do przecinania skóry i ścięgien - pomaga uniknąć uszkodzenia trofeum i bardzo ułatwia pracę przy zwierzynie.

Nóż: Beretta Loveless Quince Skinner

Beretta Loveless Quince Skinner

 

Cena: 890 zł

 

Geometria ostrza: drop point

 

Przeznaczenie: myśliwski

 

Sklep: www.swiatnozy.pl

 

 

Clip point: kompromis

 

Cięcie czy przebijanie? W przypadku sztyletów liczy się jak najlepsza penetracja, a nóż myśliwski musi doskonale ciąć. Tymczasem ostrza uniwersalnych noży użytkowych - survivalowych lub nowoczesnych noży wojskowych (rzadko kiedy mają służyć tylko do zabijania) - powinny równie dobrze sprawdzać się w obu typach zadań. Kształt ostrza, który należy uznać za najbardziej uniwersalny, to clip point. Głownia o takiej geometrii charakteryzuje się ściętą końcową częścią ostrza, gdzie grzbiet łączy się z czubkiem linią prostą lub lekko wygiętą. Za tym ogólnym opisem kryją się najróżniejsze formy i odmiany noży clip point, w najróżniejszych proporcjach łączące właściwości tnące, możliwość przebijania, łatwość kontroli i odporność na złamanie. Jedna z tych odmian ma wartą opowiedzenia historię.

Nóż: RAT Cutlery ESEE-5

 

RAT Cutlery ESEE-5

 

Cena: 890 zł

 

Geometria ostrza: clip point

 

Przeznaczenie: survival

 

Sklep: www.swiatnozy.pl

 

 

Bowie: colt wśród noży

 

Tak jak nazwisko wynalazcy rewolweru Samuela Colta stało się synonimem broni tego rodzaju, tak inny sławny Amerykanin, pionier, żołnierz, rozrabiaka i nożownik zostawił swój ślad w świecie noży. James Bowie, podobnie jak pozostałych 200 obrońców fortu Alamo w 1836 roku, poległ podczas nierównej walki z tysiącami meksykańskich soldados. Do dziś jednak używa się noży przypominających ten, który stał się znakiem rozpo-znawczym bohatera.

Nóż bowie ma głownię typu clip point, ale specyficzną: jej czubek łączy się z grzbietem głębszym lub płytszym zaokrąglonym wcięciem (jego krawędź może być zaostrzona, ukształtowana w fałszywe ostrze lub płaska), tworzącym charakterystyczny, skierowany ku górze agresywny pazur. Taki kształt sprawia, że głownia ma długą krawędź tnącą i ostry, wąski czubek, dzięki czemu łączy świetne właściwości tnące z lepszą niż w przypadku ostrzy drop point czy innych rodzajów clip pointa przebijalnością. Ceną, jaką trzeba zapłacić za te zalety, jest dość duża podatność na złamania - tym większa, im głębszy i dłuższy jest łuk typowego dla bowie wcięcia. Historycy nie sa pewni, czy Bowie sam zaprojektował kształt ostrza, czy tylko uczynił je popularnym, ale nas to nie musi interesować. Takie noże są piękne i użyteczne, więc czego chcieć więcej?

Nóż: Ka-bar Black Serrated

 

Ka-bar Black Serrated

 

Cena: 339 zł

 

Geometria ostrza: bowie

 

Przeznaczenie: taktyczny

 

 Sklep: www.militaria.pl

 

 

 

Sheepsfoot: ostry jak brzytwa, łagodny jak owieczka

 

Wśród wszystkich tych szpiczastych głowni możesz czasem trafić na nóż, którego ostrze nie ma czubka i wygląda jak nóż do chleba. Brak ostrego zakończenia nie wynika z czystej fantazji projektanta, lecz jest wymuszony specyfiką zadań, jakie są stawiane nożowi o geometrii sheepsfoot (ang. raciczka). A są to zadania nie byle jakie. Niezbyt poważnie wyglądające ostrze ma szansę uratować życie - jest stosowane w nożach ratowniczych, używanych do przecinania zablokowanych pasów bezpieczeństwa, zaplątanych sieci czy ubrania utrudniającego dostęp do rany. Domyślacie się już, czemu nie mają ostrych czubków?

Tak - w zamieszaniu, w dymie albo ogniu, nie można pozwolić sobie na ryzyko, by nieostrożny ruch ręki z narzędziem pogorszył sytuację, zamiast ją poprawić.    

Nóż: CRKT Edgie

CRKT Edgie

 

Cena: 89 zł

 

Geometria ostrza: sheepsfoot

 

Przeznaczenie: ratunkowy

 

Sklep: www.swiatnozy.pl

    

 

 

Dwa sposoby na łatwiejsze cięcie

 

Nóż ma ciąć, więc producenci wkładają wiele wysiłku w wymyślanie nowych sposobów na poprawienie właściwości tnących projektowanych przez siebie ostrzy.

Dwa najpopularniejsze to wklęsły profil brzuśca oraz nacięcie na nim zębów.

 

1. Nacięte na brzuściu zęby (ostrza tego typu nazywa się serrated, w odróżnieniu od pozbawionych zębów głowni plain) działają na dwa sposoby - po pierwsze zwiększają długość krawędzi tnącej, a po drugie w chwili wcinania się w materiał pozwalają skoncentrować siłę na mniejszej powierzchni. Zębate ostrze jest bardzo skuteczne, szczególnie podczas cięcia materiałów włóknistych, jednak znacznie gorzej nadaje się na przykład do precyzyjnego strugania. Przykład takiego noża na zdjęciu powyżej (po prawej stronie).

 

2. Wklęsły profil ostrza, zwany recurve, to sposób na przedłużenie krawędzi tnącej bez wydłużania całej głowni. Pozwala poprawić właściwości tnące noża kosztem niewielkiego osłabienia głowni. Ostrze recurve jest trudniejsze do naostrzenia, szczególnie w warunkach polowych.

 

 

Kształt ostrza

Typowe zastosowanie

Właściwości

 tnące

Zdolność

przebijania

Wytrzymałość

na złamanie

Spear point

Noże bojowe

Dostateczne

Bardzo dobra

Dobra

Sztylet

Noże bojowe

Niedostateczne

Doskonała

Dobra

Tanto

Noże taktyczne

(wojsko, policja,

służby mundurowe)

Dostateczne

Niedostateczna

Doskonała

Drop point

Noże myśliwskie

Bardzo dobre

Dostateczna

Dobra

Clip point

Noże myśliwskie,

survivalowe, taktyczne

Bardzo dobre

Dobra

Dobra

Bowie

Noże myśliwskie,

survivalowe, taktyczne

Bardzo dobre

Bardzo dobra

Dostateczna

Sheepsfoot

Noże ratunkowe

Dobre

Niedostateczna

Dobra

  

 

Tekst: Konstanty Młynarczyk

Zdjęcia: Łukasz Falkowski (montaż)

 

 

Zobacz też na Logo24:

 

Na pewno słyszałeś o radzieckim kałasznikowie. A czy wiesz, że karabiny produkowane w Polsce nie ustępują swoim odpowiednikom z innych krajów? Zobacz te i inne wojskowe gadżety, z których możemy być dumni.

Producenci tej broni zapewniają, że zostaławymyślona dla nurków, którym przyjdzie się bronić przed morskimi drapieżnikami. Na pierwszy rzut oka WASP Injector Knife wygląda jak zwykły nóż. W jego rękojeści umieszczono jednak pojemnik z 24 gramami gazu.

Powiadają, że Japonia powstała z miecza. Bogowie zanurzyli jego koralowe ostrze w wodzie, a gdy wyciągnęli, do oceanu spadły cztery równe krople, z których powstały japońskie wyspy.
 

No może na rekiny ten nóż jest za mały, ale na mniejsze ryby na pewno wystarczy. A każdy nurek będzie zachwycony bajerami, w które wyposażono ten gadżet. Najważniejszy to chyba możliwość przecinania lin i drutów, bo na kursach nurkowych straszą wizjami zaplątania się w starą, rybacką sieć.

Więcej o: