Мосфильм: tu imperium produkuje swoje filmy

Najstarszej wytw鏎ni filmowej w Europie nie zdmuchn窸y wiatry historii. Przez 90 lat powstawa造 w niej prze這mowe arcydzie豉 sztuki filmowej i precedensowe obrazy w dziedzinie sztuki propagandy. Spod m這ta robotnika i sierpa ko販ho幡icy, patronuj帷ych dzie這m powsta造m w studiu Mosfilm, wysz這 w tym czasie 2,5 tys. film闚. Po upadku ZSRR moskiewski kombinat filmowy otwarto dla zwiedzaj帷ych.
1 Logo Mosfilmu Logo Mosfilmu fot. Mosfilm

W s逝瘺ie sprawie i sztuce

Tekst powsta na kr鏒ko przed rosyjsk interwencj na Ukrainie

Pomnik d逝ta Wiery Muchiny, kt鏎y rozpoczyna produkcje Mosfilmu od 1947 r. - tak jak dumny lew zaprasza rykiem na seans MGM, a majestatyczny za郾ie穎ny szczyt obiecuje pi瘯no obrazu Paramount Pictures - wa篡 80 ton. Rosyjskie studio te jest zawodnikiem wagi ci篹kiej.

"Ze wszystkich sztuk najwa積iejszy jest dla nas film" - obwie軼i w 1920 r. Lenin. Zniszczona wojn i rewolucj produkcja filmowa zosta豉 znacjonalizowana, a Mosfilm zlepiono z dw鏂h wytw鏎ni. Radzieckie kino na d逝gie dekady sta這 si narz璠ziem ideologicznej propagandy, generuj帷 przy okazji arcydzie豉 awangardy. Kiedy u nas Eugeniusz Bodo bawi trywialnymi serenadami, w ZSRR -podobnie zreszt jak w III Rzeszy - sztuka kinowa kipia豉 eksperymentami. Dla Mosfilmu, bo dla kog騜 by innego, kr璚ili Eisenstein i Pudowkin.

Obecn siedzib 闚czesnego Moskinokombinatu na Wzg鏎zach Worobiowych otworzy w 1934 r. Stalin, kt鏎y przej掖 po koledze W這dzimierzu szacunek do X muzy.Mosfilm zosta Mosfilmem dwa lata p騧niej. Studio przetrwa這 II wojn 鈍iatow i wojny na Kremlu (w logotypie wytw鏎ni za robotnikiem i ko販ho幡ic dojrzysz kremli雟k Wie輳 Spassk, zwie鎍zon czerwon gwiazd).

Wychowa這 kolejne pokolenie, w tym Tarkowskiego i Koncza這wskiego. Zrodzi這 oscarowe: "Wojn i pok鎩" (1967) Bodnarczuka, kultowe "Moskwa nie wierzy 透om" (prezydent Ronald Reagan, 瞠by zrozumie rosyjsk dusz, obejrza film osiem razy!) i "Dersu Uza喚" (1975) Kurosawy. Tak, Akiry Kurosawy. Lista tytu堯w dostrze穎nych przez hollywoodzk Akademi Filmow jest na ostatniej stronie artyku逝. Ale nie ma ju ZSRR, nie ma monopolu. Po pierestrojce dla Mosfilmu nasta造 lata twardej rynkowej walki.

2 Bia造 Tygrys i Mosfilm Tower Bia造 Tygrys i Mosfilm Tower fot. Figiel

Wiatr zmian

"Stra nocna" (a tak瞠 np. "Abraham Lincoln: υwca wampir闚") jest dzie貫m firmy Bazelevs, nakr璚ony w Czechach "Faust" Sokurowa - Proline Film, "Stalingrad" - Art Pictures Studio. W docenianych na festiwalach 鈍iata obrazach Zwiagincewa, υznicy i Wyprajewa, w p騧niejszych i najwa積iejszych dokonaniach mosfilmowych wychowank闚 Micha趾owa i Czuchraja, u Bodorowa i u Ba豉banowa - sierpa z m這tem brak... Walcz帷 o pozycj w nowym 鈍iecie w latach 90., Mosfilm istnia g堯wnie dzi瘯i koprodukcjom. Dzi tym logiem sygnowane s jedna, g鏎a dwie fabu造 rocznie.

Tradycyjnie tworzy tu dowodz帷y studiem Karen Szachnazarow. W 2012 r. pope軟i wojennego "Bia貫go Tygrysa", chyba jedyny wsp馧czesny tytu pod patronatem robotnika i ko販ho幡icy, jaki pojawi si na warszawskim festiwalu Sputnik. A trzeba zaznaczy, 瞠 wytw鏎ni, Moskw i cerkwie Rosji (temat na odr瑿ny artyku) zwiedza貫m w豉郾ie na ich zaproszenie... Wracaj帷 do Szachnazarowa - na najwy窺zym sto趾u siedzi od 1998 r. Lecz nie ma si co 鄉ia. Pan Bromski prezesuje Stowarzyszeniu Filmowc闚 Polskich jeszcze d逝瞠j.podr騜e

fot. ㄆkasz Walas

Rozci庵ni皻y na kilkudziesi璚iu hektarach Mosfilm, firma wci捫 bardziej pa雟twowa ni prywatna - jednak zmuszona na siebie zarabia - zgarnia lwi cz窷 krajowej produkcji telewizyjnej. Przezwyci篹ywszy kryzys ko鎍闚ki ubieg貫go milenium, w tym zwi瘯szy豉 rentowno嗆 dziesi璚iokrotnie i daje prac 1200 osobom. To wielki kombinat, pracuj帷y na zlecenie i udost瘼niaj帷y swe dobra nowoczesne i historyczne, know how i znajomo軼i. Cho nie wida tego w napisach pocz徠kowych ani ko鎍owych, produkcja wi瘯szo軼i rosyjskich fabu zahacza kt鏎ym ko貫m o Wzg鏎za Worobiowe.

Powstaj tu reklamy, teledyski, animacje. Interesantom ochoczo udost瘼niane s wielkie hale produkcyjne o 陰cznej powierzchni 12 tys. m kw., superhiperdolby studia d德i瘯owe, laboratoria do obr鏏ki ta鄉y (te maszyny pewnie zaraz trafi do muzeum), miasteczko filmowe z makiet Moskwy pocz徠ku ubieg貫go wieku (豉two przerabialnej na inne czasy i lokalizacje). Dla przeci皻nego rosyjskiego Smirnowa dost瘼na jest kolekcja kostium闚 - ka盥y, nie tylko filmowiec, mo瞠 wypo篡czy jedn z 300 tys. kreacji. Pono dziewczyny lubi suknie z "Wojny i pokoju" oraz "Anny Kareniny" (Zarkhiego, tej z 1967 r.). Na terenie wytw鏎ni stoi te setka czo貪闚 - w tym s造nny Bia造 Tygrys - i innych pojazd闚 opancerzonych. Jest ciekawy orygina: austin-puti這w z 1916 r. Jest nawet par samolot闚.

3 Scenografie historyczne Scenografie historyczne fot. ㄆkasz Walas

Studio z zielonego wzg鏎za

W 篡ciu widzia貫m dwa niesamowite studia filmowe. Jedno na wzg鏎zach Hollywood, nale篡 do Warner Bros. Przechadza貫m si mi璠zy miot豉mi Harry'ego Pottera, podgl康a貫m zdj璚ia do "Plotkary", interaktywnie wraca貫m do przesz這軼i z Dorotk, kt鏎a trafi豉 do Krainy Oz. Drugie studio by這 niesamowite, bo niedosz貫. Na nadpilickiej nizinie, w Nowym Mie軼ie, mia powsta polski Mosfilm - je郵i nie ca造 Hollywood!

Na dziennikarsk wypraw w 2007 r. pojecha weso造 autokar ze wspomnianym panem prezesem czele. Na terenie by貫go lotniska czeka造 kie豚asy i piwo, potem przenie郵i鄉y si na do篡nki do pobliskiej wsi (bo Nowe Miasto to wie). Z plan闚 budowy wysz這 tyle, ile z plan闚 budowy studia Davida Lyncha w υdzi... Dzi瘯i Mosfilmowi mam ju na koncie niesamowit tr鎩c.

Na miejsce jedziemy autokarem, zabawiani 篡ciowymi historiami i bran穎wymi kawa豉mi przez t逝maczk polskich film闚 Natali Pantiuszkow. W naszym kinie zakocha豉 si jako 15-latka po obejrzeniu "Pana Wo這dyjowskiego". Dzi potrafi doceni te Smarzowskiego i Komas. Przepraw przez korki uprzyjemnia r闚nie innymi opowie軼iami, np. o siedmiu moskiewskich pa豉cach kultury. W dw鏂h s ministerstwa, w dw鏂h hotele, w dw鏂h mieszkania - ceny kawalerek zaczynaj si od 5 mln dol. W ostatnim pa豉cu jest za uniwerek.

Zielone Ramenki osi庵amy po kilkudziesi璚iu minutach jazdy z centrum, dzi ruch jest niewielki. To cz窷 Wzg鏎z Wr鏏lowych/Worobiowych (dawniej Leninowskich), znanych i tobie, czytelniku ("Mistrza i Ma貪orzaty"), poro郾i皻ych drzewami i ambasadami (np. Korei P馧nocnej). Oraz g鏎uj帷ym nad okolic przeszklonym 132-metrowym budynkiem mieszkalnym zwanym Mosfilm Tower.

podr騜efot. ㄆkasz Walas

Brama do wytw鏎ni znajduje si po drugiej stronie uliczki.Przekroczymy j o okre郵onej porze, na sygna, wcze郾iej czatujemy w autokarze, samowolnie chyba nie wolno si kr璚i. Tak wycieczk zalicza pono 100 tys. os鏏 rocznie. To daje jakie 400 wizytator闚 dziennie od poniedzia趾u do pi徠ku, czyli 50 na godzin. I w to jestem w stanie uwierzy, moj kilkunastoosobow grup prze郵aduje szkolna rebiata. Wsp鏊nie kr璚imy si po podw鏎zu, mi璠zy popiersiem Siergieja Bodnarczuka, my郵iwcem z II wojny 鈍iatowej, makietami armat i pami皻aj帷 lepsze czasy dmuchaw do wiatru, 郾iegu i mg造. Klimat s逝sznie minionej epoki unosi si wraz z kurzem tak瞠 we wn皻rzu skromnego muzeum. Nie zobacztu scenografii z "Solaris", tronu Iwana Gro幡ego,o w霩ku z "Pancernika Potiomkina" nawet nie wspomn.

4 Muzeum Mosfilmu Muzeum Mosfilmu fot. Figiel

Mi璠zy automobilami

Przejmuje nas przewodniczka nieskora do sprzedawania anegdot ani do innych form improwizacji. Nic nie szkodzi, i tak m闚i po rosyjsku, kt鏎ego nie musia貫m si uczy - i nie uczy貫m. Na pocz徠ek poka幡a kolekcja automobili. Russo-Balt z 1905 r. Karoca Porsche B嶵 z 1908 r. Kabriolet Rolls-Royce'a z 1913 r. Limuzyny Zi-101 (1936 r.), Packard (1937 r.) oraz ZiS-110 (1945 r.), kt鏎e latami je寮zi造 na us逝gach rz康u. Mercedes-Benz z 1938 r. by w豉sno軼i ostatniego cesarza Chin. Jest i BMW-321 z tego rocznika. S te oczywi軼ie Wo貪a i Pobieda. Oraz pierwszy radziecki traktor.

podr騜efot. ㄆkasz Walas

Potem kostiumy i zbroje - bogato. S stroje z "Andrieja Rublowa", wreszcie co w swej ignorancji kojarz! Mijamy dekoracje, scenografie, rekonstrukcje, atrapy. Sanie, dyli瘸nsy, szopy, tekturowe 鈍inie. Rzemie郵nicza robota dzi raczej bawi ni zachwyca.

Furor za to robi schowane za szk貫m gipsowe odlewy plastycznych masek, nak豉danych kiedy przez aktor闚 odtwarzaj帷ych Lenina i Stalina - obrazy wodz闚 nie mog造 by przek豉mane. W Leninie specjalizowali si Borys Smirnow, Innokientij Smoktunowski i Maksym Sztrauch. Stalinem bywali Siemion Goldsztab, namaszczony przez samego wodza Michai Gie這wani, p騧niej, ju po tajemniczej 鄉ierci sekretarza, Andro Kobaladze. Widok masek r闚nie przyjemny jak widok strze穎nych lepiej ni ameryka雟ka ambasada w Polsce zmumifikowanych zw這k rewolucyjnego przyw鏚cy w mauzoleum na Placu Czerwonym. Brrrr.

Jeszcze troch rekwizyt闚, plakat闚, peruk. A na fina ruchoma szopka - mechaniczna rekonstrukcja sceny z pierwszego (1967 r.) radzieckiego filmu grozy/fantasy, kinowej wariacji na temat ukrai雟kiej legendy "Wij", spisanej przez dwudziestoparoletniego Gogola. Tej inscenizacji uroku nie mo積a odm闚i.

5 Na planie Na planie fot. ㄆkasz Walas

Na planie w Stambule

Mi璠zy halami i budynkami o niejasnym dla laika przeznaczeniu miasteczko filmowe. To Moskwa z pocz徠ku minionego wieku. Przechadzamy si pustymi uliczkami, zagl康aj帷 za fasady. Kamienice, sklepy, dwie cerkwie, budynek, kt鏎y "zagra" szpital. Kr璚ono tu wielk literatur - ale to by造 raczej minifilmy, nie myl z wersjami hollywoodzkimi. Musical "Anna Karenina" (1976 r.), "Martwe dusze" (1984 r.), "Doktor 砰wago" (2002 r.)... Prawie jak Warner Bros. Studios. Z naciskiem na "prawie".

Wreszcie trafiamy na co prawdziwego. Zostajemy wpuszczeni na plan najnowszego przeboju serialowego. "Yasmin" to historia trzech rosyjskich pi瘯no軼i w r騜nym wieku, z r騜nych 鈔odowisk, o zr騜nicowanym statusie spo貫cznym, kt鏎e l康uj w Stambule. Lena buduje karier. Mary ucieka przed nieudanym zwi您kiem. Xenia si zakocha豉 podczas wakacji. Stambu to nie jest jednak centrum Pary瘸, wi璚 historia szybko przeradza si w krymina.

Mamy przyjemno嗆 porozmawia z tw鏎cami lub przechadza si mi璠zy scenografiami. Wybieram to drugie.Jest 豉幡ia, s sklepiki, stragany, podw鏎ze z fontann, obwieszone flagami klubu pi趾arskiego Fenerbah蔒. Jest i posterunek policji z kartotekami, na biurku komendanta bajzel. Wn皻rza pokoj闚 obwieszone dywanami, ciekawe kt鏎y nale篡 do tej biednej, samotnej Mary...

podr騜efot. ㄆkasz Walas

Tak dzi w豉郾ie zarabia Mosfilm - czasy Eisensteina nie wr鏂, moloch ma przynosi dochody, o wizerunek artystyczny rosyjskiego kina skutecznie troszcz si inne firmy i instytucje. W sklepie z pami徠kami zakupi貫m popielniczk, zreszt wielkiego wyboru nie by這. Tak klasyczn, szklan, przezroczyst, z tym pi瘯nym emblematem pary przodownik闚 pracy. Tam dzi ich miejsce - pod popio貫m i k喚bami siwego dymu, z kt鏎ym przemin窸a pewna epoka.

Nie poddawajmy si jednak nostalgii. Tarkowskiego mo瞠sz obejrze na swoim nowym telewizorze UHD w upscalowanej rozdzielczo軼i, wprost z oficjalnego kana逝 Mosfilmu. "Nostalgii" nie ma, ale "Stalkera", "Andrieja Rublowa" oraz "Zwierciad豉" nie zabrak這!