Bursztyn: poszukujemy ba速yckiego z這ta

Stoj po piersi w wodzie. Zimno jak diabli - dwa, mo瞠 trzy stopnie. Czesz dno niewielkim kaszorkiem i powoli grabiej mi r璚e. Pocieszam si, 瞠 przynajmniej ba速yk jest spokojny. S豉ba pociecha. Przy takiej pogodzie malej szanse na znalezienie bursztynu. A przecie po to tu przyjecha貫m
Bursztyn Bursztyn fot. RAFA MALKO

M粑 PIERWSZY RAZ

Niech szlag trafi prognozy pogody. Wyjazd do Stegny planowa貫m z miesi璚znym wyprzedzeniem. Wed逝g zapowiedzi mia這 by sztormowo i wietrznie. Czyli tak jak powinno by w czasie po豉wiania bursztynu.

Tymczasem jest koniec lutego, morze jest p豉skie jak st馧, s這鎍e 鈍ieci tak, 瞠 grzechem by這by si nie opala. W tych warunkach 瘸den miejscowy, szanuj帷y si poszukiwacz ba速yckiego z這ta nie zni篡 si do wej軼ia do wody. Przynajmniej nie zrobi tego Andrzej Wojtu. To w jednym - emerytowany nauczyciel wf., zapalony my郵iwy i guru po豉wiaczy bursztynu.

- Ch這pie, ca豉 Stegna by si ze mnie nabija豉 - 鄉ieje si. - Ty b璠ziesz pr鏏owa, a ja z brzegu ci podpowiem, co i jak robi.

Bursztyn: poszukujemy ba速yckiego z這ta Bursztyn: poszukujemy ba速yckiego z這ta fot. RAFA MALKO

POxWIACZ UWIELBIA 危IECI

Idziemy przez las. Ja nios kaszorek, czyli prymitywnie wygl康aj帷 siatk na dwumetrowym dr庵u i spodniobuty, a m鎩 przewodnik wprowadza mnie w tajniki po豉wiania.

- 疾by bursztyn ruszy, morze powinno najpierw nie幢e kot這wa. Najpierw musi wia z p馧nocy, a jeszcze lepiej z p馧nocnego wschodu - opowiada. - Ale to jeszcze nie wszystko, bo potem wiatr musi si odwr鏂i i zacz望 wia z po逝dnia.

Przy takich warunkach bursztyn uwi瞛iony na dnie Ba速yku przed 40 mln lat zaczyna w璠rowa w stron Mierzei Wi郵anej. Najlepsze po這wy s zim, bo woda staje si "g瘰ta" i bursztyn 豉twiej wyp造wa na powierzchni. W kierunku wybrze瘸 p造nie w towarzystwie "鄉ieci"

- Nie, nie chodzi o jakie odpadki - wyja郾ia Andrzej Wojtu. - Tak m闚imy na drobne ga陰zki, ro郵iny i osady, kt鏎e sztorm wyp逝kuje z dna razem z bursztynem.

Jest tego tyle, 瞠 na brzegach tworz si wielokilometrowe pot篹ne "鄉ieciowe" wa造. W nich buszuj poszukiwacze brzegowi, kt鏎ym si nie chce, b康 obawiaj si, wchodzi do wody.

Przewa積ie wyd逝buj z tej masy tylko mniejsze kawa趾i. Prawdziwy po豉wiacz wchodzi do wody i 豉pie w kaszorek bursztyn nadp造waj帷y ze 鄉ieciami. To "wodniacy" maj szans na znalezienie najwi瘯szych kawa趾闚.

- Pr康y tak si uk豉daj, 瞠 豉wice bursztynu najpierw pojawiaj si na zachodzie mierzei - uzupe軟ia m鎩 guru.

Najpierw do wy軼igu po bursztyn staj wi璚 po豉wiacze z Jantaru. P騧niej jest Junoszyno, Stegna, K徠y Rybackie, Skowronki, Krynica Morska. Ostatni do po這w闚 przyst瘼uj ci z Piask闚. Niekt鏎zy pod捫aj za 鄉ieciami od Jantaru a po Piaski. Przemierzaj tras na rowerach.

Niestety, sztorm闚, kt鏎e spe軟ia造by odpowiednie warunki, w ostatnich latach jest jak na lekarstwo. Mo瞠 trzy, cztery w roku. Dlatego po豉wiacz musi by bardzo cierpliwy i czeka na porz康ne skot這wanie dna.

Bursztyn: poszukujemy ba速yckiego z這ta Bursztyn: poszukujemy ba速yckiego z這ta fot. RAFA MALKO

POxWIACZ JEST TWARDY

Ko鎍zy si las. Miejsce, w kt鏎ym wychodzimy na brzeg, dla mnie nie r騜ni si od innych kt鏎e mam w zasi璕u wzroku - 軼iana lasu, szeroka pla瘸. To jednak ulubiona miejsc闚ka po這wowa Andrzeja Wojtunia. To tu z niewiadomych powod闚 zawsze trafia na najwi璚ej bursztyn闚.

- Najlepiej bywa這, gdy fale prawie wdziera造 si w las. Jakie dwadzie軼ia lat temu by taki sztorm, 瞠 zabra這 w tym miejscu kawa brzegu - pokazuje Wojtu.

Mog tylko sobie wyobrazi, z jak si陰 morze uderza這 wtedy w l康 - skarpa, na kt鏎ej stoimy, ma ze trzy metry wysoko軼i.

Zaczynam przygotowania pod bacznym okiem nauczyciela, kt鏎y z rozbawieniem przygl康a si mojemu ubraniu.

- Spodnie za cienkie. Kalesony s? Nie ma? O, niedobrze. Skarpetki liche - krytykuje. - Dobrze, 瞠 chocia kurtka ciep豉.

Prawdziwy po豉wiacz w pe軟ym rynsztunku powinien wygl康a jak grubas. A to dlatego, 瞠 ma na sobie wiele warstw ciep貫j odzie篡, kt鏎a musi go chroni przed mrozem dochodz帷ym do minus dwudziestu stopni.

- Wtedy woda wydaje si zupe軟ie ciep豉 - 鄉ieje si Andrzej Wojtu.

Najgorsze, co mo瞠 si przydarzy po豉wiaczowi to nabranie wody do spodniobut闚. Ma wtedy tylko dwa wyj軼ia - albo zako鎍zy poszukiwania, albo zacisn望 z瑿y i szuka dalej. Wi瘯szo嗆 wybiera ten drugi wariant, bo nie wiadomo, kiedy bursztyn zn闚 ruszy, a szkoda traci okazj.

- Kiedy mia貫m pecha i woda nala豉 mi si do 鈔odka ju na samym pocz徠ku, gdy jeszcze by這 ciemno na dworze - opowiada po豉wiacz. - Nigdy wcze郾iej i nigdy p騧niej nie by這 mi tak zimno jak wtedy. Ale wytrzyma貫m ca貫 czterna軼ie godzin. Przydaje si termos z gor帷 herbat z jakim wzmocnieniem.

Bursztyn: poszukujemy ba速yckiego z這ta Bursztyn: poszukujemy ba速yckiego z這ta fot. RAFA MALKO

POxWIACZ xKNIE 名IATx

Gdy p造n 鄉iec,i brzegi mierzei a roj si od szukaj帷ych bursztynu. Na og馧 nie dochodzi do konflikt闚 pomi璠zy nimi. Zasada jest prosta - 鄉ieci, kt鏎e p造n na mnie, s moje. Nawet jak zobacz bry趾 bursztynu p造n帷 na s御iada, nie powinienem po ni si璕a kaszorkiem.

- Zasada, zasad, ale bywa, 瞠 kto nie potrafi si powstrzyma - 鄉ieje si po豉wiacz. - Dlatego ca趾owit pewno嗆, 瞠 nikt nie podbierze ci bursztynu, masz tylko wtedy, gdy jeste najdalej w wodzie ze wszystkich. Obowi您uje r闚nie zasada, 瞠 kto pierwszy nad wod, ten lepszy.

W praktyce oznacza to, 瞠 najtwardsi, najbardziej do鈍iadczeni po豉wiacze pakuj si do wody jeszcze po ciemku. Ale jak znale潭 bursztyn po ciemku? Za pomoc latarki oczywi軼ie. Teraz to nie jest problem - latarki s ma貫 i mocne, ale jeszcze kilkana軼ie lat temu nie by這 to takie oczywiste. Latarki, kt鏎e by造 w stanie wys豉 wystarczaj帷o mocny snop 鈍iat豉, by造 gigantyczne, a wi璚 niepor璚zne, a dodatkowo zasilaj帷e je baterie wystarcza造 na g鏎a kilkadziesi徠 minut.

- Ludzie strasznie kombinowali. Prawdziwym przebojem by造 latarki g鏎nicze. Kto tak mia, ten by go嗆 - m闚i Wojtu. - Inni pr鏏owali wk豉da do plecak闚 akumulatory i w ten spos鏏 zasila latarki, ale kilka dodatkowych kilogram闚 na plecach to problem.

Teraz hitem s latarki 鈍iec帷e 鈍iat貫m fluorescencyjnym. Wyposa瞠ni w nie po豉wiacze wygl康aj na wodzie jak robaczki 鈍i皻oja雟kie i nie przeocz 瘸dnej, nawet najmniejszej bry趾i bursztynu.

P騧niej, gdy ju si rozwidni, najlepiej wypatrywa st康 mew, kt鏎e kr捫 nad 鄉ieciami. Tam, gdzie s ptaki, tam wi瘯sza szansa na znalezisko - najwyra幡iej w tej strefie dryfuj szcz徠ki z najbardziej "skot這wanych" miejsc i nios ze sob 瞠r dla mew i bursztyn - dla cz這wieka.

Bursztyn: poszukujemy ba速yckiego z這ta Bursztyn: poszukujemy ba速yckiego z這ta fot. RAFA MALKO

POxWIACZ RACZKUJE

Jestem zanurzony po piersi. Woda ma dwa stopnie i po kilku minutach jest mi naprawd zimno. Marz o kalesonach. M鎩 przewodnik nie daje mi du篡ch nadziei na znalezienie bursztynu, ale zaznacza, 瞠 nie jestem tak zupe軟ie bez szans.

- Szukaj w niewielkich zag喚bieniach dna - radzi. - Tam mo瞠 zalega troch 鄉iecia, a wraz z nim bursztyn.
Przesuwam si wi璚 powoli i wypatruj. 疾by dosta si do niekt鏎ych, musz trzyma kaszorek niemal za sam koniec. Poniewa jest ci篹ki, trudno nim operowa. Kilka razy serce bije mi nieco 篡wiej. Wydaje mi si, 瞠 dostrzegam jaki z這cisty b造sk. Niestety, fa連zywy alarm.

Nie zra瘸m si i powoli przesuwam si wzd逝 brzegu. Mog wej嗆 znacznie dalej, ni m鏬豚ym sobie pozwoli przy sztormie. Gdyby nie by這 tak bezwietrznie, pewnie ju dawno w spodniobutach chlupota這by kilka litr闚 wody. W w璠r闚ce pomaga mi r闚nie to, 瞠 dno w miejscu, w kt鏎ym po豉wiam, jest r闚ne jak st馧. Czy瘺y dlatego by這 ulubionym miejscem Andrzeja Wojtunia? Mo磧iwe, bo ryzyko, 瞠 cz這wiek nieoczekiwanie wpadnie w jaki do貫k, jest minimalne.

Machinalnie zagarniam z dna kolejn kupk 鄉ieci. Ju chc odwr鏂i kaszorek, gdy dostrzegam jak捷 鄴速aw drobin. Ostro積ie zaczynam przebiera w patyczkach. Mam j. Jest niewiele wi瘯sza od dw鏂h paznokci. Czy to aby na pewno bursztyn?

Gramol si powoli z wody. Musz skonsultowa znalezisko. Nauczyciel nie zastanawia si nawet przez chwil.
Wystarcza mu rzut oka, 瞠by stwierdzi: - Bursztyn.

P瘯am z dumy, ale tylko przez chwil, bo oto Wojtu z jednej ze swoich przepastnych kieszeni wyci庵a p瘯aty woreczek i potrz御a nim: - Zabra貫m to na wszelki wypadek, 瞠by ci pokaza.

Na piasek spada z這cisty deszcz. Bursztyny. Jak je znalaz, kiedy, gdzie? Okazuje si, 瞠 trzy dni przed moim przyjazdem kolega mojego nauczyciela nie m鏬 usiedzie w domu i poszed nad morze. Trafi na nie w do趾u kilka kilometr闚 st康. A wi璚 cuda si jednak zdarzaj. Mo瞠 mam szans na kolejne znalezisko! Ju widz czekaj帷e na mnie bry趾i, kt鏎e rosn w marzeniach z ka盥 chwil.

- Ka盥y przez to przechodzi - 鄉ieje si Andrzej Wojtu. - Znajdziesz raz i ju jeste zara穎ny.

Najs造nniejsza komnata 鈍iata - w XVIII w. kr鏊 Prus Fryderyk I obdarowa cara Piotra I niezwyk造m prezentem. By豉 to komnata wykonana przez gda雟kich bursztynnik闚. Dzie這 zosta這 zrabowane przez hitlerowc闚 podczas II wojny i 郵ad po nim zagin掖. W 2003 r. w Carskim Siole ko這 Petersburga zako鎍zono rekonstrukcj legendarnej komnaty. Tak jak pierwowz鏎 zosta豉 w ca這軼i wykonana z ba速yckiego bursztynu. fot. SxWOMIR KAMI垶KI Najs造nniejsza komnata 鈍iata - w XVIII w. kr鏊 Prus Fryderyk I obdarowa cara Piotra I niezwyk造m prezentem. By豉 to komnata wykonana przez gda雟kich bursztynnik闚. Dzie這 zosta這 zrabowane przez hitlerowc闚 podczas II wojny i 郵ad po nim zagin掖. W 2003 r. w Carskim Siole ko這 Petersburga zako鎍zono rekonstrukcj legendarnej komnaty. Tak jak pierwowz鏎 zosta豉 w ca這軼i wykonana z ba速yckiego bursztynu. fot. SxWOMIR KAMI垶KI Najs造nniejsza komnata 鈍iata - w XVIII w. kr鏊 Prus Fryderyk I obdarowa cara Piotra I niezwyk造m prezentem. By豉 to komnata wykonana przez gda雟kich bursztynnik闚. Dzie這 zosta這 zrabowane przez hitlerowc闚 podczas II wojny i 郵ad po nim zagin掖. W 2003 r. w Carskim Siole ko這 Petersburga zako鎍zono rekonstrukcj legendarnej komnaty. Tak jak pierwowz鏎 zosta豉 w ca這軼i wykonana z ba速yckiego bursztynu. fot. SxWOMIR KAMI垶KI

BAΡYCKIE ZΜTO

Ba速yckie z這to - jeszcze nigdy to okre郵enie nie pasowa這 do bursztynu tak bardzo jak obecnie. W ci庵u ostatnich pi璚iu lat cena kilograma kilkunastogramowych bry貫k bursztynu wzros豉 z tysi帷a do ok. 10 tys. z. Sta這 si to z powodu wstrzymania dostaw z kopalni Jantarnyj po這穎nej na p馧noc od Kaliningradu. Zasoby polskiego bursztynu, cho szacowane a na 700 tys. ton, dotychczas nie s eksploatowane na skal przemys這w. Tymczasem ich warto嗆 mo瞠 si璕a nawet 7 bln z.

Bursztynowy gigant - najwi瘯sza na 鈍iecie kopalnia bursztynu znajduje si na p馧nocnym wybrze簑 obwodu kaliningradzkiego. Wed逝g specjalist闚 Jantarnyj Kombinat (tak nazywa si kopalnia) dysponuje 90 proc. 鈍iatowych z堯 bursztynu. Obecnie to pa雟twowe przedsi瑿iorstwo nale膨ce do Rosji, z kr鏒kim prywatnym epizodem w latach 90.

Zarobi chcia ka盥y. Regale, czyli prawo do pobierania op豉t m.in. za wydobycie bursztynu, stara si wykorzysta ka盥y, kto w豉da wybrze瞠m Zatoki Gda雟kiej i Mierzeja Wi郵an. Najsurowszy pod tym wzgl璠em by zakon krzy瘸cki - kar za podniesienie z pla篡 niewielkich nawet bry貫k by豉 鄉ier. Pokusy, jak by豉 perspektywa wysokich dochod闚 z wy陰czno軼i na bursztyn, nie ustrzegli si nawet oliwscy cystersi. Podsun瘭i oni do akceptacji kr鏊owi Wac豉wowi II podrobiony przywilej o przekazaniu zakonowi prawa do zbierania bursztynu z morskiego brzegu. Obecnie bursztyn zbiera mog wszyscy, tyle tylko, 瞠 zbieractwo nie wystarczy, by zaspokoi popyt rynku.

4,28 kilograma - tyle wa篡 najwi瘯szy bursztyn wydobyty z Ba速yku.

Wi璚ej o: