Święta Bożego Narodzenia na archiwalnych zdjęciach sprzed lat

Większość symboli Bożego Narodzenia ma źródło w wierzeniach pogańskich. Choinka od wieków była była ozdabiana podczas różnych świąt . Z kolei wyznawcy Mitry i osoby obchodzące rzymskie Saturnalia obdarowywały się prezentami. A jak wyglądało Boże Narodzenie przed II wojną światową, czy kilkadziesiąt lat temu? Różnice doskonale widoczne są na archiwalnych zdjęciach.
Członkowie rodziny przy wigilijnym stole. 1926 rok. Członkowie rodziny przy wigilijnym stole. 1926 rok. nac.gov.pl

Rodzinnie przy wigilijnym stole

Wigilia w tradycji chrześcijańskiej oznacza rozpoczęcie obchodów świątecznych wieczorem dnia poprzedzającego. Taki sposób świętowania osadzony jest ściśle w żydowskiej rachubie czasu, w której początkiem doby jest zmierzch.
W Kościele katolickim wigilia jest częścią każdej uroczystości (w tym niedzieli).
Przed II wojną światową Wigilia była świętem, gdzie przy stołach spotykały się często całe rodziny. To, że mieszkanie miało kilkanaście metrów kwadratowych, nie miało żadnego znaczenia.
Na zdj. Członkowie rodziny przy stole wigilijnym. Warszawa 1926

Zwyczaje Bożego Narodzenia u górali pienińskich. Wróżenie z węgla Zwyczaje Bożego Narodzenia u górali pienińskich. Wróżenie z węgla nac.gov.pl

Bożonarodzeniowe przesądy

W Wigilię zdecydowanie nie należy się sprzeczać, ani płakać, bo niezgoda i smutek będą często gościły w naszym domu, aż do następnej Wigilii.
Jeśli w tym dniu zachorujesz lub się skaleczysz, to choroby wracać mogą przez cały rok. Jednak jeśli zaledwie kichniesz, będziesz zdrów cały rok, ale pod warunkiem, że ktoś powie ci ?na zdrowie?
Jeżeli Wigilię pierwszy przyjdzie lub zatelefonuje mężczyzna to szczęście dla tego domu, a jeśli kobieta, to choroba lub inne niepomyślne zdarzenie.
Wigilijnej nocy zwierzęta przemawiają ludzkim głosem. Haczyk jest jednak taki, że kto je usłyszy, ma nie dożyć ranka.
Na zdj.  Góral wróży z węgla. 1937 rok

Przygotowania do świąt Bożego Narodzenia w oddziale policji konnej w Warszawie Przygotowania do świąt Bożego Narodzenia w oddziale policji konnej w Warszawie nac.gov.pl

Skąd w Polsce zwyczaj ubierania choinki?

W wielu kulturach drzewo, zwłaszcza iglaste, jest uważane za symbol życia i odradzania się, trwania i płodności.
Tradycja choinek narodziła się w Alzacji, gdzie wstawiano drzewka i ubierano je ozdobami z papieru i jabłkami (nawiązanie do rajskiego drzewa). Wielkim zwolennikiem tego zwyczaju był Marcin Luter, który zalecał spędzanie świąt w domowym zaciszu. Choinki więc szybko stały się popularne w protestanckich Niemczech.
Nieco później obyczaj ten przejął Kościół katolicki, rozpowszechniając go w krajach Europy Północnej i Środkowej. W XIX wieku choinka spopularyzowana została w Anglii i Francji, a potem w krajach Europy Południowej. Stała się w Europie najbardziej rozpoznawanym symbolem świąt Bożego Narodzenia.
Do Polski przenieśli ją niemieccy protestanci na przełomie XVIII i XIX wieku (w okresie zaborów) i początkowo spotykana była jedynie w miastach. Stamtąd dopiero zwyczaj ten przeniósł się na wieś, w większości wypierając tradycyjną polską ozdobę, jaką była jemioła, oraz zastępując znacznie starszy, słowiański zwyczaj dekorowania snopu zboża.
Na zdj. przygotowania do świąt Bożego Narodzenia w oddziale policji konnej w Warszawie. 1925 rok

Święta Bożego Narodzenia w rodzinie Marka Rutowskiego. 1977 rok Święta Bożego Narodzenia w rodzinie Marka Rutowskiego. 1977 rok nav.gov.pl

Święta Bożego Narodzenia w PRL

Dziś święta Bożego Narodzenia kojarzą się z półkami uginającymi się od towarów i reklam, które nas do tych zakupów namawiają. W Polsce Ludowej nie było reklam, bo nie było czego reklamować. Okres przedświąteczny to nie był szał zakupów, tylko szał zdobywania...pomarańczy, kawy, szynki, czekolady.  I oczywiście kolejek, w których można było stać nawet przez kilka dni.
Ale mimo tych problemów, na świątecznych stołach Polaków niczego nie brakowało.

Jasełka zorganizowane przez Rodzinę Pocztową w Skarżysku Jasełka zorganizowane przez Rodzinę Pocztową w Skarżysku nav.gov.pl

Świąteczne jasełka

Jasełka to widowiska o Bożym Narodzeniu wzorowane na średniowiecznych misteriach franciszkańskich, a ich nazwa wywodzi się od staropolskiego słowa jasło oznaczającego żłób.
Za twórcę przedstawień bożonarodzeniowych uważany jest św. Franciszek z Asyżu, który pierwszą taką scenę zaaranżował w 1223 roku w Greccio.
Ich treścią była historia narodzenia Jezusa w Betlejem i spisku Heroda. Początkowo figury Dzieciątka, Maryi, Józefa, Trzech Królów i pozostałych osób dramatu były nieruchome. Za sprawą zakonów franciszkańskich i bernardyńskich wprowadzono w ich miejsce marionetki.
W pierwszej połowie XVIII wieku biskupi polscy zakazali wystawiania jasełek w kościołach. Przyczyną było coraz szersze przenikanie do treści przedstawień scen i postaci o charakterze ludycznym. Z szopkami zaczęli wówczas kolędować poza murami świątyń żacy, czeladnicy itp. Dały one początek wędrownym teatrzykom ludowym o świeckim charakterze.

Pchor. Edward Wojczak z 6 Pułku Pancernego Pchor. Edward Wojczak z 6 Pułku Pancernego "Dzieci Lwowskich" jako Święty Mikołaj udaje się wraz z dziewczynką przebraną za aniołka, na czołgu M3/M5 Stuart, do dzieci w Bibbiena. Bibbiena (k. Arezzo) 1944 nac.gov.pl

Święta niezależnie od okoliczności

Polski Pułk Pancerny w czasie II wojny światowej uczestniczył w walkach o Półwysep Apeniński. I to Polacy wpadli na pomysł by osłodzić okrucieństwo wojny najmłodszym. W tym celu zorganizowali orszak świętego Mikołaja, który po włoskich miasteczkach poruszał się.. czołgami.
Na zdj. Pchor. Edward Wojczak z 6 Pułku Pancernego "Dzieci Lwowskich" jako Święty Mikołaj udaje się wraz z dziewczynką przebraną za aniołka, na czołgu M3/M5 Stuart, do dzieci w Bibbiena we Włoszech. 1944 rok

Mikołaj w Hali Mirowskiej  w Warszawie. Widoczne prezenty w koszu i tablica z informacją o konkursie z nagrodami. Mikołaj w Hali Mirowskiej w Warszawie. Widoczne prezenty w koszu i tablica z informacją o konkursie z nagrodami. nac.gov.pl

Mikołaj, który pokonał Dziadka Mroza

Według średniowiecznych przekazów święty Mikołaj żył na przełomie III i IV wieku. Był biskupem Miry w Licji i uczestniczył w soborze nicejskim z 325 roku. Historycy nie odnaleźli jednak żadnego zapisu z III, IV czy nawet V wieku, który potwierdzałby istnienie takiej postaci. Wzmianki o świętym Mikołaju pojawiają się dopiero w wieku VI, ponad 200 lat po jego domniemanej śmierci, za panowania cesarza Justyniania. Zapisano wówczas krótką opowieść zwaną Stratelatis, według której Mikołaj uratował życie sześciu żołnierzom cesarza Konstantyna.|
W spisanym około 565 roku żywocie archimandryty Mikołaja z klasztoru Syjon (Vita Nicolai Sinonitae) pojawiła się opowieść o tym, że ów pobożny mnich, wyruszając na pielgrzymkę do Jerozolimy, odwiedził Mirę. Tam modlił się w bazylice poświęconej świętemu biskupowi Mikołajowi. Z tekstu wynikało, że biskup był uważany za męczennika.

Dopiero z początkiem IX wieku w źródłach pojawia się coraz więcej postaci o imieniu Mikołaj, co świadczyć może o rosnącej popularności kultu świętego.
Dziś święty jednoznacznie kojarzony jest z Bożym Narodzeniem. Tak było również w PRL. Próby zastąpienia go Dziadkiem Mrozem, co z powodzeniem udało się na wschodzie, w Polsce byłoby nie do pomyślenia.
Na zdj. Mikołaj i dzieci w Hali Mirowskiej w Warszawie w 1979 roku.

Święty Mikołaj i zapakowane prezenty. Święty Mikołaj i zapakowane prezenty. nac.gov.pl

Boże Narodzenie 1977

Niewiele jest zdjęć z tego okresu, gdzie możemy oglądać bożonarodzeniowe drzewko i Mikołaja w kolorze. To jedna z niewielu kolorowych fotografii z przełomy lat 70 i 80-tych.
Co ciekawe drzewko świąteczne jest  naprawdę bogato zdobione.
Być może dlatego, że fotografia jest opisana jako zdjęcie reklamowe. W PRL-u jedną z popularniejszych ozdób choinkowych poza bombkami była bowiem wata.

Więcej o: