7 typowych błędów poznawczych

Jak oszukujemy się sami, zwykle nawet o tym nie wiedząc.

Jesteśmy inteligentnymi, racjonalnie myślącymi ludźmi, podejmującymi przemyślane decyzje. Tak o sobie myślimy. Tymczasem badacze odkryli, że popełniamy mnóstwo błędów poznawczych. Ich lista jest dłuższa niż wykaz lotów eksmarszałka. Przedstawiamy tylko te, które najczęściej obserwujemy.

1. EFEKT POSIADANIA

W 1988 r. Richard Thaler przeprowadził ciekawy eksperyment. Rozdał grupie studentów zwykłe kubki i poprosił, by ocenili ich wartość. Druga grupa nie dostała kubków. Ci studenci mieli powiedzieć, za ile byliby gotowi je kupić. Co się okazało? „Właściciele” wyceniali kubki średnio na 4,75 dol., podczas gdy studenci z drugiej grupy tylko na 2,25 dol. Ogromna dysproporcja szacowanej wartości – 2:1. Eksperyment świetnie pokazuje, że to, co mamy, wydaje nam się cenniejsze. Zresztą można go powtórzyć samemu, np. pytając znajomych, ile wart jest ich samochód.

2. EFEKT POTWIERDZENIA

Znany także jako błąd konfirmacji. Chodzi o to, że szukamy jedynie dowodów potwierdzających naszą tezę, ignorując fakty świadczące o czymś innym. Chcemy się tylko upewniać w przekonaniach. Partia X zrobiła coś złego? Jeśli jesteś jej zwolennikiem, raczej będziesz to bagatelizował, a jeśli przeciwnikiem – będziesz uwypuklał. Ale tak samo działa to w drobnych sprawach.

3. EFEKT PODCZEPIENIA

Nazywany jest też owczym pędem. Ludzie wierzą w pewne rzeczy lub robią coś jedynie dlatego, że wiele innych osób robi to samo. Taka tendencja do podążania za tłumem. To może być kupowanie produktu, który wybierają wszyscy znajomi, ale to także powód, dla którego zebrania są tak nieproduktywne.

4. ILUZJA CZĘSTOTLIWOŚCI

Występuje, kiedy jakieś słowo albo rzecz, o której dopiero co się dowiedziałeś, nagle pojawia się wszędzie. Kupiłeś Nissana Questa, auto, którego wcześniej nigdzie nie widziałeś, a teraz nagle zauważasz ten model wszędzie.

5. EFEKT HALO

Bardziej po polsku: efekt aureoli. Tendencja do automatycznego przypisywania pozytywnych (lub negatywnych) cech wszystkiemu, co związane z osobą, która zrobiła na nas dobre (lub złe) wrażenie. Spodobała ci się dziewczyna? Zapewne od razu zakładasz też, że jest inteligentna, dowcipna i nawet te ubrania ma jakieś bardziej czyste niż koleżanki.

6. ZŁUDZENIE KONTROLI

Przecenianie własnego wpływu na bieg wydarzeń. Ekstremalnym przykładem byłby tu kibic wierzący, że jeśli zasiądzie przed telewizorem bez ulubionego szalika, jego drużyna przegra.

7. RACJONALIZACJA PO ZAKUPIE

Zwana też syndromem sztokholmskim kupującego. Jeśli już coś kupiliśmy, to wierzymy, że towar był wart swojej ceny. Sprawdź na kimś, kto kupił garnki na pokazie. Znajdziesz w sklepie identyczne, ale dziesięć razy tańsze. Ta osoba do upadłego będzie cię przekonywać, że to przecież nie są takie same garnki.

Więcej o: