Staracie się o dziecko? Zbadaj nasienie

Styl życia, dieta, przebyte choroby, zakażenia, genetyka, a nawet umiłowanie sauny, maratonów czy trzymanie laptopa na kolanach. To wszystko może prowadzić do spadku jakości nasienia, a w konsekwencji do problemów z poczęciem dziecka lub utrzymaniem ciąży u partnerki. Jak sprawdzić, czy plemniki są w formie? Wystarczy zrobić badanie nasienia.

Badanie nasienia to podstawa diagnostyki męskiej w przypadku przedłużających się starań o potomstwo, podobnie jak u kobiety takimi badaniami są AMH i FSH, które pozwalają określić rezerwę jajnikową i działanie układu rozrodczego. Badanie nasienia powinien zrobić każdy mężczyzna, który wraz z partnerką od dłuższego czasu bezskutecznie stara się o dziecko. Badanie nie boli i jest nieinwazyjne. Jego wynik nie świadczy o męskości i nie ma nic wspólnego z oceną sprawności seksualnej. Natomiast posiadając go, można zacząć leczenie zmierzające w kierunku poczęcia dziecka. Aby przeprowadzić badanie, wystarczy próbka nasienia.

Badanie nasienia w diagnostyce niepłodności

Badanie nasienia pozwala ustalić udział czynnika męskiego w dotykającym parę problemie niepłodności. Szacuje się, że to właśnie czynnik męski odpowiada za trudności z zajściem w ciążę lub utrzymaniem jej w około 36% przypadków

– mówi dr Faundez, dyrektor naczelny embriologii w sieci klinik leczenia niepłodności InviMed.

Badanie nasienia pozwala wykryć jego nieprawidłową jakość, a to pozwala andrologowi podjąć próbę poprawy parametrów nasienia poprzez odpowiednie leczenie, np. użycie środków farmakologicznych, lub zalecenie pacjentowi odpowiednich zmian w stylu życia i diecie. Natomiast w przypadku bardzo słabych parametrów nasienia, lekarz ginekolog prowadzący parę w klinice leczenia niepłodności, będzie mógł dobrać odpowiednią metodę wspomaganego rozrodu.

Odbiegający od norm WHO wynik badania nasienia może być związany, np. z niską liczbą plemników (oligozoospermia, kryptozoospermia), ze zmniejszonym lub nieprawidłowym ruchem plemników (astenozoospermia), z nieprawidłową budową plemników (teratozoospermia), a w przypadku nieprawidłowego wyniku badania SCD także z podwyższoną fragmentacją DNA.

Rodzaje badań nasienia

W klinikach leczenia niepłodności pacjenci mają do dyspozycji szeroki wachlarz badań nasienia. Każdorazowo pacjent jest informowany przez personel kliniki o tym, kiedy będą dostępne jego wyniki. Długość oczekiwania jest zależna od wybranego badania.

Najprostszym badaniem nasienia jest badanie podstawowe. W tym badaniu pacjent uzyskuje informacje o podstawowych parametrach nasienia takich jak: objętość, pH, ruchliwość, żywotność, koncentracja plemników na mililitr oraz na ejakulat, lepkość ejakulatu.

Wybierając badanie rozszerzone, pacjent ma możliwość zbadania również morfologii plemników oraz integralności błony plazmatycznej plemników (HOStest).

Dodatkowo można wykonać różne specjalistyczne testy funkcjonalne plemników, aby:

- określić ich dojrzałość tj. zdolność dojrzałych plemników do przyłączenia się do kwasu hialuronowego (badanie HBA, ang. Hyaluronian Binding Assay)

- określić stopień integralności DNA związany z uszkodzeniem materiału genetycznego w plemnikach (badanie SCD, ang. Sperm Chromatin Dispersion).

Oddanie nasienia do badania w praktyce

Na badanie nasienia należy się zapisać. Jest to konieczne z dwóch względów. Po pierwsze, wcześniejszy kontakt z kliniką umożliwia poinformowanie pacjenta o tym, jak powinien przygotować się do oddania nasienia do badania. Należy zachować abstynencję seksualną przez minimum 3 a maksimum 5 dni oraz powstrzymać się od spożywania używek przynajmniej przez 5 dni przed badaniem. Po drugie, umożliwia klinice rezerwację pokoju do oddawania nasienia w dogodnym dla pacjenta terminie.

Pokoje do oddawania nasienia, które znajdują się w renomowanych klinikach, wyposażone są w oddzielną łazienkę. Do dyspozycji pacjenta są czasopisma oraz filmy erotyczne. Pomieszczenia te są zamykane od wewnątrz i wyposażone w świetlny komunikat o zajętym pokoju.

Co jeśli masturbacja nie wchodzi w rachubę?

Podczas oddania nasienia mężczyźnie może towarzyszyć partnerka. Jeżeli para chce oddać nasienie podczas stosunku płciowego, niezbędne jest zakupienie specjalnej prezerwatywy wykonanej z nietoksycznego dla plemników materiału. Po ejakulacji nasienie należy przelać do dostarczonego przez personel kliniki sterylnego pojemnika. Prezerwatywę można zakupić w recepcji kliniki InviMed przed wizytą. Stanowczo należy unikać standardowych prezerwatyw, ponieważ zawierają one środki plemnikobójcze, które fałszują wyniki badania nasienia

– przestrzega Gniewko Gruszczyński, technik laboratoryjny z InviMed Poznań.

Czas na oddanie nasienia

W klinikach leczenia niepłodności pacjenci umawiani są na oddanie nasienia na badanie w odstępach 20-sto minutowych. Jednakże mężczyzna nie jest ograniczony tym czasem i może przebywać w pomieszczeniu tyle minut, ile będzie potrzebował na oddanie próbki. Jednak przy długotrwałej, trwającej ponad 40 min próbie uzyskania wytrysku, pacjent może to zgłosić pracownikowi laboratorium, przerwać próbę i umówić się na kolejny termin.

Brak uzyskania ejakulatu może być związany z silnym stresem, który również niekorzystnie wpływa na jakość ejakulatu, co doprowadzi do uzyskania niewiarygodnych wyników

– wyjaśnia Gruszczyński.

W jakiej sytuacji lepiej jest przełożyć badanie nasienia?

Najczęściej badanie nasienia można bezpłatnie odwołać i przełożyć na inny termin. Mężczyzna powinien zdecydować się na przełożenie badania, gdy:

1. nie zachował wymaganego czasu od 3 do 5 dni abstynencji seksualnej,
2. w ciągu 5 dni przed badaniem spożył alkohol lub miał kontakt z innymi środkami odurzającymi,
3. zachorował (wystąpiło u niego przeziębienie, infekcja wirusowa dróg oddechowych z gorączką, zapalenie w narządach układu moczowo-płciowego, np. zapalenie cewki moczowej, zapalenie gruczołu krokowego),
4. przyjmował antybiotyki lub sterydy anaboliczne,
5. stwierdzono u niego chorobę przenoszoną drogą płciową (np. chlamydię lub rzeżączkę).

Dr Ricardo Faundez tłumaczy to tak:

Stany chorobowe mogą powodować patologiczne zmiany w jądrach i skutkować niską ruchliwością plemników i niską liczbą plemników. Choroby przenoszone drogą płciową, takie jak chlamydia i rzeżączka, wytwarzają blokadę najądrza, co prowadzi do niepłodności.

Przyjmowanie niektórych lekarstw w krótkim odstępnie czasu przed badaniem także może prowadzić do zakłamania wyniku badania nasienia.

Przyjmowanie antybiotyków lub antydepresantów oraz stosowanie sterydów anabolicznych może prowadzić do zaburzeń funkcji hormonalnych wymaganych do produkcji plemników. Podobnie działa spożycie alkoholu lub innych środków odurzających

– wyjaśnia dr Faundez.

Wszystkie te czynniki mają wpływ na wyniki badania. Wskazane jest, aby po długotrwałym przyjmowaniu leków bądź ostrej infekcji poczekać z badaniem nasienia około 30-60 dni.

Powtórzenie badania nasienia

W przypadku nieprawidłowych zmian w badaniu nasienia, powtarza się je 2- 3 razy. Ważne, by robić to w tym samym ośrodku badawczym i w tym samym czasie od ostatniego wytrysku. Powtórzenie badań w tym samym laboratorium pozwala uzyskać bardziej obiektywne i porównywalne wyniki. Mimo jednolitych wytycznych WHO, każde laboratorium bada nasienie w trochę inny sposób. Wyniki badania tego samego materiału mogą się między sobą różnić. Wykonywanie badań nasienia w jednym laboratorium, pozwala obiektywnie określić stan zdrowia pacjenta i trafniej zweryfikować skuteczność leczenia. Warto też pamiętać, by oddawać nasienie za każdym razem po takim samym okresie abstynencji seksualnej, czyli np. zawsze w 4 dniu od ostatniego wytrysku.

Badanie nasienia to jeden z pierwszych kroków, które należy podjąć, jeśli starania o dziecko trwają od ponad roku. Wynik należy skonsultować z andrologiem, który w razie potrzeby wdroży odpowiednie leczenie.

Więcej o: