Survival: jak się przygotować [FRAGMENTY KSIĄŻKI]

Bear Grylls, fragmenty książki 'Trenuj dla siebie'
- "Jeśli znajdziesz się w terenie, na którym można się obawiać dzikich zwierząt, lepszym rozwiązaniem jest namiot (...) Może i nie wydaje się to zbyt solidną ochroną, ale jeszcze nigdy żaden lew czy tygrys nie rzucił się na namiot, by zaatakować znajdujących się w środku ludzi. Owszem, były przypadki rozerwania namiotu przez niedźwiedzie, ale zdarzało się to tylko wtedy, gdy obozowicz popełnił błąd..." - pisze w swojej najnowszej książce Bear Grylls.
Bear Grylls, fot. Discovery Communications Ltd Bear Grylls, fot. Discovery Communications Ltd

Ochrona przed wiatrem, deszczem, zimnem, upałem i słońcem - zabójcze połączenia

"Przygody zdarzają się tylko tym, którzy nie potrafią dobrze zaplanować wyprawy".

Roald Amundsen, norweski badacz polarny

. . .

Nigdy nie wolno nie doceniać żywiołów. Upały Sahary czy mrozy Antarktyki to nie jedyne niebezpieczeństwa: pogoda może zabić wszędzie. Musisz ją szanować i rozumieć, bo tylko to da ci jakiekolwiek szanse przetrwania.

Aby uświadomić sobie, jak zabójcze połączenia wiatru, deszczu, zimna, upału i słońca mogą na ciebie wpływać, musisz w pierwszej kolejności przeanalizować sposób, w jaki radzisz sobie z temperaturą. Człowiek jest organizmem stałocieplnym, co oznacza, że utrzymuje temperaturę ciała na stałym poziomie. Jest to możliwe dzięki różnym mechanizmom powstałym na drodze ewolucji. Przykładowo, gdy nasze ciało się przegrzeje, zaczynamy się pocić - to sposób schładzania; gdy zziębniemy, dopadają nas dreszcze - to odruchowa reakcja, która zmusza nasze mięśnie do pracy i produkcji ciepła.

Zdolność regulowania temperatury (termoregulacja) jest niezbędna do przeżycia. Wnętrze naszego organizmu, gdzie znajdują się istotne organy, takie jak mózg, serce, płuca, wątroba i nerki, otacza warstwa ochronna, na którą składają się mięśnie, skóra i tłuszcz. Te i inne organy utrzymują niemal stałą temperaturę 36,8°C. Nawet w najbardziej ekstremalnych warunkach klimatycznych temperatura ta nie powinna wahać się o więcej niż dwa stopnie w obu kierunkach. Jeśli do tego dojdzie, będziesz miał poważny problem. Gdy temperatura wewnętrzna osiągnie 42,7°C lub spadnie poniżej 28,8°C, umrzesz - z powodu hipertermii (przegrzania) lub hipotermii (wychłodzenia).

Nie ma znaczenia, gdzie jesteś - zawsze musisz być przygotowany na niekorzystne warunki atmosferyczne.

Wysokie i niskie temperatury - nawet jeśli nie mówimy tu o prawdziwych ekstremach - mogą mieć bardzo silny i niekorzystny wpływ na organizm człowieka. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, jak łatwo o odmrożenie, wychłodzenie lub odwodnienie. W dalszej części książki podpowiem, jak poradzić sobie z tymi problemami, gdy już do nich dojdzie. Należy jednak pamiętać, że o wiele lepiej jest takich sytuacji po prostu unikać i nie wystawiać się na ryzyko. W tym celu trzeba dysponować praktyczną wiedzą na temat sposobów ochrony własnego organizmu przed wpływem czynników atmosferycznych. I nie chodzi mi tu wyłącznie o namioty i śpiwory, ale także o dobór odpowiedniego ubrania i obuwia. Właśnie te elementy stanowią pierwszą linię obrony przed światem zewnętrznym.

. . .

 

'Szkoła przetrwania. Kultowy poradnik survivalowy' to kompleksowy przewodnik dotyczący przetrwania w dzikich terenach napisany przez najlepszego eksperta survivalu. Bear Grylls, członek brytyjskiej jednostki 21 SAS, zdobywca Mount Everestu, podróżnik po najbardziej niegościnnych rejonach świata, opisuje, jak przeżyć w dzikich okolicach, na pustkowiach Amazonii, pustyni Moab, bagnach Florydy lub... Puszczy Białowieskiej.
Autor pisze, jak rozpalić ognisko, zbudować bezpieczne obozowisko, poruszać się po wszelkiego rodzaju terenach w każdą pogodę ? z mapą lub bez niej, szukać wody i pożywienia, zachować ciepło. Pokazuje, jak wykorzystać umiejętności przetrwania i instynkty, by przeżyć i wrócić do cywilizacji.
Książka jest interesująca zarówno dla skautów i miłośników ekstremalnych podróży, jak i domatorów znających autora z telewizji oraz miłośników podróżniczej literatury.

 

"Szkoła przetrwania. Kultowy poradnik survivalowy" to kompleksowy przewodnik dotyczący przetrwania w dzikich terenach napisany przez najlepszego eksperta survivalu. Bear Grylls, członek brytyjskiej jednostki 21 SAS, zdobywca Mount Everestu, podróżnik po najbardziej niegościnnych rejonach świata, opisuje, jak przeżyć w dzikich okolicach, na pustkowiach Amazonii, pustyni Moab, bagnach Florydy lub... Puszczy Białowieskiej.

Autor pisze, jak rozpalić ognisko, zbudować bezpieczne obozowisko, poruszać się po wszelkiego rodzaju terenach w każdą pogodę - z mapą lub bez niej, szukać wody i pożywienia, zachować ciepło. Pokazuje, jak wykorzystać umiejętności przetrwania i instynkty, by przeżyć i wrócić do cywilizacji.

Książka jest interesująca zarówno dla skautów i miłośników ekstremalnych podróży, jak i domatorów znających autora z telewizji oraz miłośników podróżniczej literatury.

KSIĄŻKI BEARA GRYLLSA  KUPISZ TUTAJ >>

1
fot. Piotr Dymus fot. Piotr Dymus

Ubrania na każdą pogodę

Głównym zadaniem ubrania jest ochrona przed wpływem warunków atmosferycznych. W ekstremalnych warunkach odpowiednia odzież może zadecydować o życiu lub śmierci. Nawet w bardziej umiarkowanym klimacie dobór ubrania odgrywa ważną rolę - od tego może zależeć sukces lub porażka całej ekspedycji.

Dobór ubrań musi oczywiście uwzględniać warunki atmosferyczne jakich można się spodziewać w danym miejscu i czasie. Ale bez względu na to, co na siebie włożysz, zawsze powinieneś odpowiednio zadbać o ubranie. Dlatego w jednostkach wojskowych, włącznie z Amerykańskimi Siłami Powietrznymi (US Air Force), żołnierze poznają zasadę określaną akronimem COLDER (ang. chłodniej). Jest ona równie przydatna dla żołnierzy, jak dla cywilów. Oto poszczególne jej elementy:

C (ang. clean) Zadbaj o CZYSTOŚĆ ubrań. W lecie czystość ubrań decyduje o higienie i wygodzie. W zimie czyste ubranie zwiększa komfort cieplny. Brudne i zabłocone ? traci część właściwości termoizolacyjnych.

O (ang. overheating) Unikaj PRZEGRZANIA. Gdy jest ci zbyt ciepło, zaczynasz się pocić ? to naturalny mechanizm termoregulacyjny organizmu. Problem polega na tym, że pot jest wchłaniany przez ubranie, co zmniejsza jego właściwości termoizolacyjne. Gdy pot odparowuje, organizm się ochładza. W konsekwencji przegrzanie może doprowadzić do nadmiernego wychłodzenia, dlatego też lepiej nie dopuszczaj do pocenia się: noś ubrania, które łatwo rozpiąć lub rozluźnić, gdy zacznie ci się robić zbyt ciepło.

L (ang. loose i layers) Ubrania muszą być LUŹNE i należy nakładać je WARSTWAMI. Najlepszą ochroną przed zimnem są ?kieszenie powietrzne?. Jeśli włożysz kilka luźnych T-shirtów, uzyskasz kilka warstw izolacyjnych, które profesjonaliści nazywają ?martwym powietrzem?. Będzie ci cieplej, niż gdybyś włożył jeden gruby sweter, w którym nie tworzą się żadne kieszenie powietrzne. Kilka warstw ubrania pozwala także na regulowanie temperatury ? zawsze możesz zdjąć jedną lub dwie z nich, gdy organizm zaczyna się przegrzewać. Poszczególne ubrania powinny być luźne, ponieważ obcisłe utrudniają krążenie krwi, co powoduje wychłodzenie i drętwienie kończyn.

Pamiętaj o tym, że ubranie to pierwsza linia obrony organizmu przed czynnikami atmosferycznymi.

D (ang. dry) Dbaj, aby ubrania były SUCHE. Mokre ubrania odbierają ciału ciepło, dlatego gdy będziesz rozbijać na noc biwak, jedną z najważniejszych rzeczy, które powinieneś zrobić, jest wysuszanie ubrań ? mokrych lub wilgotnych czy to na zewnątrz (zamoczonych wskutek deszczu, śniegu lub mrozu), czy to od wewnątrz (od potu). Podczas wędrówki czasem trudno uniknąć zmoknięcia. Jeśli spodziewasz się takich niekorzystnych warunków pogodowych, musisz koniecznie zapakować jakiś wodoodporny strój, który w razie potrzeby będzie warstwą zewnętrzną.

E (ang. examine) KONTROLUJ stan ubrania. Twoje ubranie będzie narażone na uszkodzenia, dlatego ważne jest, aby stale kontrolować jego stan i ? w razie konieczności?

R (ang. repair) REPEROWAĆ ubranie. O ubrania trzeba odpowiednio dbać i naprawiać wszelkie uszkodzenia, gdy tylko się pojawią. To zadziwiające, jak szybko z małej dziury może zrobić się duża. Zniszczone ubranie straci wszystkie swoje właściwości ochronne i przestanie być twoją bronią w walce z żywiołami.Gdy poznasz i zapamiętasz zasadę COLDER, możesz zacząć się zastanawiać nad doborem odpowiednich ubrań, stosownie do planowanej wyprawy. (...)

2
Fot. forest badger / shutterstock.com Fot. forest badger / shutterstock.com

Obuwie

Wiadomo, że o sprawności bojowej piechura decydują jego buty. Wystarczy spytać o to jakiegokolwiek żołnierza, który służył na południu Afganistanu, gdzie większość walk toczy się w tak zwanej zielonej strefie - na porośniętych bujną roślinnością brzegach rzek. Bagnisty i zdradliwy teren sprawia, że bez względu na jakość obuwia stopy żołnierzy często są mokre przez całe godziny, a nawet dni. Gdy w końcu skóra wyschnie, pęka i tworzą się rany. W takich warunkach nie-trudno o infekcję. A wtedy można być pewnym, że pojawi się ból.

Przy odrobinie szczęścia nigdy nie znajdziesz się w tamtych okolicach. Ale z całą pewnością będziesz pokonywał bardzo zróżnicowany teren i musisz się postarać, aby twoje buty sprostały takiemu zadaniu. Długie przemarsze mogą być bardzo wyczerpujące dla stóp. To ty sam musisz o nie zadbać.Zatroszcz się o własne obuwie, zanim będzie za późno. W wojsku oparzenie słoneczne uważa się za stan sprowokowany przez samego żołnierza - jest to wykroczenie, za które można trafić przed sąd. Tak samo jest ze stopami - wyłącznie ty za nie odpowiadasz. Gdy tylko masz kilka minut, zatroszcz się o nie: wysusz i skontroluj ich stan. O stopy musisz dbać, ponieważ życie bez nich - to pewne - będzie o wiele, wiele trudniejsze.

Buty

Obuwie sportowe (adidasy) mogą wydawać się wygodne (a przy tym świetnie wyglądają), ale nie nadają się do większości zastosowań w terenie. Absorbują wilgoć, nie trzymają ciepła, ocierają stopy i szybko się niszczą. Ja zabieram adidasy na wyprawę tylko wtedy, gdy wiem, że będę się musiał dużo wspinać przy umiarkowanych temperaturach otoczenia, i gdy zależy mi na elastyczności i pewnej wszechstronności. Jednak, jak już powiedziałem, ceną, jaką się za to płaci, jest wilgoć - takie buty szybko stają się mokre i trudno je wysuszyć.

Para solidnych, dobrej jakości butów turystycznych przeznaczonych do długich wędrówek wystarczy ci na długi czas i zapewni odpowiednią ochronę stopom. Idealnie byłoby, gdybyś mógł nosić ze sobą różne buty na różne rodzaje terenu, ale jest to zarówno niepraktyczne, jak i nieekonomiczne. Lepiej więc wybrać jedną parę butów uniwersalnych.

Buty powinny być o pół rozmiaru za duże. Dzięki temu możesz nałożyć kilka par grubych skarpet (co zapewnia komfort i zapobiega tworzeniu się pęcherzy); pomoże ci to również, kiedy będzie gorąco i stopy nieco spuchną. Wysokie cholewki zapewniają odpowiednie trzymanie kostki, co jest istotne na nierównym podłożu. Buty muszą być solidne i wytrzymałe, ale powinny przy tym być lekkie - noszenie kilkunastu lub kilkudziesięciu gramów więcej w ciągu całego dnia wymaga całkiem sporej ilości dodatkowej energii. Systemy ułatwiające zawiązywanie buta, w postaci różnego rodzaju ściągaczy i zaczepów, przydadzą się, jeśli będziesz musiał to zrobić zziębniętymi dłońmi.

Skóra to tradycyjny materiał do produkcji obuwia. Charakteryzuje się pewnym stopniem naturalnej wodoodporności (ten parametr można poprawić poprzez odpowiednią impregnację), a jednocześnie pozwala na odparowywanie potu ze środka. Niektóre buty skórzane mają wyściółkę z materiału, takiego jak goreteks, który zwiększa wodoodporność, ale kosztem oddychalności. Po długim dniu wędrówki może się to okazać problemem.

Para dobrych, uniwersalnych butów turystycznych może zdecydować o sukcesie na szlaku.

Przed wyprawą warto buty odpowiednio rozchodzić. W tym celu nałóż skarpety, w których zamierzasz maszerować podczas wyprawy, włóż buty, zawiąż je i stań na minutę lub dwie w miednicy z wodą. Następnie w mokrych chodź tak długo, aż nie wyschną. W ten sposób skóra zmięknie, a buty dopasują się do kształtu twoich stóp, co znacznie poprawi komfort chodzenia.

Nigdy nie zapomnę swojego pierwszego dnia symulowanego szkolenia podstawowego francuskiej Legii Cudzoziemskiej w Afryce Północnej. Natychmiast po otrzymaniu ekwipunku musieliśmy odbyć nasze pierwsze ćwiczenie = długi marszobieg. Wyposażeni jedynie w twarde, błyszczące i nowe buty oraz jedną parę cieniutkich skarpet, pokonywaliśmy kolejne kilometry skalisto-piaszczystej pustyni. Już po krótkim odcinku wszystkim krwawiły stopy i do dziś pamiętam, że byłem częścią tej kuśtykającej na paluszkach - niczym stare baby - hałastry byłych więźniów i najemników. (...)

Nie możesz zapobiec zmoczeniu butów, ale możesz przynajmniej je właściwie wysuszyć.

3
rys. Wawrzyniec Święcicki rys. Wawrzyniec Święcicki

Zasady dobrego pakowania

Na rynku dostępnych jest wiele różnych rodzajów plecaków, od niewielkich, na krótkie wycieczki, po duże plecaki wojskowe. Wybór odpowiedniego rozmiaru zależy oczywiście od rodzaju twojej wyprawy - na jednodniowy wypad z pewnością zabierzesz mniej rzeczy niż na dziesięciodniową wędrówkę. Jeśli wybierzesz zbyt duży plecak, prawdopodobnie wypełnisz go zbędnymi rzeczami i złamiesz kardynalną zasadę właściwego pakowania: bierz tylko to, co jest naprawdę niezbędne.

Rodzaje plecaków

Upewnij się, że twój plecak jest dobrze dopasowany i wygodny - niewykluczone, że będziesz musiał go nosić także w bardzo trudnym terenie.

Wybierając plecak, należy zwrócić uwagę na kilka rzeczy. Wszystkie szwy i łączenia powinny być solidne ? ostatnią rzeczą, o jakiej marzyłbyś na trasie jest dziura w plecaku. Boczne kieszenie przydają się do przechowywania rzeczy, które będą ci potrzebne w ciągu dnia. Miękki pas biodrowy pozwala przenieść część ciężaru z pleców na biodra, a niektóre plecaki mają specjalny kołnierz, który można wyciągnąć i w razie konieczności zwiększyć pojemność.

Im więcej czasu spędzisz na szlaku, tym łatwiej będzie ci określić, co tak naprawdę może się przydać, a co będzie tylko zbędnym balastem.

Tradycyjne plecaki mają stelaże w kształcie litery "H". Obecnie jednak dostępne są nowoczesne typy, których konstrukcja lepiej odpowiada kształtom ciała człowieka. Wydaje się to świetnym pomysłem, ale należy pamiętać, że każdy ma inną budowę ciała. Przed dokonaniem zakupu należy wypróbować wiele różnych modeli i wybrać ten, który naprawdę jest wygodny. Większość plecaków skonstruowano z myślą o budowie ciała mężczyzny; kobiety powinny wybierać plecaki zaprojektowane specjalnie dla nich.

Sztuka pakowania plecaka

Najważniejsze, aby zapamiętać, że plecak powinien być jak najlżejszy. Gdy już pokonasz wiele kilometrów i staniesz się silniejszy, będziesz mógł dodać dodatkowe obciążenie. Warto jednak zdawać sobie sprawę z tego, że plecak, który rankiem wydaje się lekki, po kilku godzinach marszu może okazać się o wiele cięższy. Z wyjątkiem podstawowego zestawu pierwszej pomocy (patrz strona 201) w plecaku nie powinno znaleźć się nic, czego nie będziesz naprawdę potrzebował. Z czasem nabierzesz odpowiedniego doświadczenia i sam będziesz mógł zdecydować, co jest ci potrzebne, a co nie, ale na początek możesz kierować się poniższą listą podstawowych rzeczy:

- śpiwór

- namiot

- naczynia oraz przybory do gotowania i spożywania posiłków

- jedzenie

- butelka na wodę pitną

- kurtka wodoodporna

- aparat fotograficzny

- podstawowy zestaw pierwszej pomocy

- podpałka i przybory do rozpalania ognia

- zapas suchych ubrań

- przybory do cięcia i krojenia: siekiery i piły noże

Prawdopodobnie nie zechcesz dźwigać już niczego więcej, więc zostaw iPoda w domu i podczas wyprawy słuchaj śpiewu ptaków i odgłosów natury.Brytyjska piechota morska ma specjalne wytyczne dotyczące pakowania. Wskazówki te są przydatne bez względu na to, czy wybierasz się na jakąś misję specjalną, czy też nie...

- Plecak nie powinien ważyć więcej niż jedna czwarta twojej masy ciała. Pakuj wyłącznie niezbędne rzeczy.

- Plecak noś możliwie najwyżej. W ten sposób nie doprowadzisz do zaburzenia naturalnego środka ciężkości i bagaż nie będzie ci przeszkadzał podczas chodzenia.

- Zawartość plecaka układaj w taki sposób, aby zapewnić jego odpowiednie wyważenie. Przedmioty twarde i o nieregularnych kształtach trzymaj z dala od pleców.

- Na spód plecaka wkładaj te przedmioty, których będziesz potrzebować najrzadziej.

- Wszystko wkładaj dodatkowo do plastikowych torebek - żaden plecak nie zapewnia stuprocentowej wodoodporności.

- Rzeczy, które są używane często, wkładaj do bocznych kieszeni. Dzięki temu nie będziesz musiał bez zbędnej potrzeby rozpakowywać plecaka.

- Podczas krótkich postojów nie zdejmuj plecaka. Wykorzystuj go jako oparcie dla pleców, gdy się kładziesz, a gdy siadasz, opieraj go o skałę lub kłodę znajdującą się za twoimi plecami.

4
fot. Marek Zoladek fot. Marek Zoladek

Namioty

Ubiór jest twoją pierwszą linią obrony przed warunkami atmosferycznymi za dnia, ale w nocy przyda ci się jakieś solidniejsze schronienie.

Na rynku dostępne są namioty w najprzeróżniejszych rozmiarach i kształtach. Wybór należy do ciebie, ale ponieważ nie jest to sprzęt tani, warto, abyś poświęcił nieco czasu na przemyślenie własnych potrzeb i dostępnej oferty. Przede wszystkim trzeba dobrać namiot do warunków środowiskowych, w których zamierzamy go używać. Namioty ze stelażem w kształcie litery A świetnie sprawdzają się w klimacie umiarkowanym i zapewniają dużo miejsca wewnątrz. Namioty górskie, namioty o wysokich ściankach bocznych i namioty typu wigwam, są doskonałe w terenach górskich (ale nie wysokogórskich) i nizinnych, ponieważ da się w nich korzystać z piecyków na drewno. Jeśli możesz kupić tylko jeden namiot, najlepszym wyborem będzie uniwersalny górski namiot samonośny.

Samonośny namiot górski jest dobrym, uniwersalnym rozwiązaniem - ja sam używałem takiego podczas zdobywania wielu różnych szczytów, nawet Mount Everestu.

Większość nowoczesnych namiotów ma bardzo lekką konstrukcję, więc jeśli masa nie ma naprawdę istotnego znaczenia, warto wypróbować różne namioty i wybrać taki, który oferuje odpowiednio dużo miejsca wewnątrz. Namioty samonośne, które mają stelaże wykonane z giętkich teleskopowych rurek, są lżejsze od namiotów ze stelażem tradycyjnym, a w dodatku szybciej się je rozkłada. W tym miejscu muszę jednak wspomnieć o moich własnych doświadczeniach. Wspinając się na Everest, musiałem w pewnej kryzysowej sytuacji szybko skorzystać z namiotu samorozkładającego się. Producent gwarantował, że można go postawić w czasie krótszym niż minuta. Na wysokości 8 tysięcy metrów, w rozrzedzonym powietrzu i przy temperaturze ?45°C dwóm osobom zajęło to około 45 minut. Do dziś nie wiem, czy była to kwestia namiotu, wysokości czy też naszej nieudolności. Ale z tamtej sytuacji wyciągnąłem wniosek: w życiu warto pamiętać o pewnej zasadzie, nazwałbym ją KISS, czyli "Keep It Simple, Stupid" ("Nie komplikuj, głupku").

Namioty z reguły są dwupowłokowe i składają się z zewnętrznego tropiku oraz wewnętrznej sypialni. Taka konstrukcja spełnia kilka funkcji. Po pierwsze, między dwiema powłokami tworzy się warstwa powietrza, która stanowi izolację termiczną - dzięki temu w lecie w namiocie jest chłodniej, a w zimie cieplej. Tropik chroni sypialnię przed deszczem, odchodami ptaków oraz sokami drzew. W sprzedaży dostępne są także namioty jednowarstwowe, ale weź je pod uwagę tylko wówczas, gdy naprawdę będzie ci zależało na zredukowaniu masy.

Najważniejsze, abyś nauczył się rozkładania namiotu przed wyruszeniem na wędrówkę. Gdy w terenie złapie cię burza, na naukę może być już za późno (wyobraź sobie naukę rozkładania namiotu na wysokości 8 tysięcy metrów na Evereście!).

UKRYTE ZAGROŻENIA

Jeśli znajdziesz się w terenie, na którym można się obawiać dzikich zwierząt, lepszym rozwiązaniem jest namiot, który zapewnia ścianę między tobą a niepożądanymi gośćmi. Może i nie wydaje się to zbyt solidną ochroną, ale jeszcze nigdy żaden lew czy tygrys nie rzucił się na namiot, by zaatakować znajdujących się w środku ludzi. Owszem, były przypadki rozerwania namiotu przez niedźwiedzie, ale zdarzało się to tylko wtedy, gdy obozowicz popełnił błąd, zabierając do środka jedzenie - nigdy tego nie rób, jeśli znajdujesz się na terytorium niedźwiedzi.

TRENING CZYNI MISTRZA

Żołnierze na służbie regularnie ćwiczą stawianie namiotów i tymczasowych osłon z plandeki biwakowej. Ty również powinieneś ćwiczyć - umiejętność szybkiej budowy schronienia przyda się, gdy nagle załamie się pogoda lub zacznie się ściemniać. Tak jak wypadku pakowania plecaka, tu też powinieneś mierzyć sobie czas i spróbować sił w ciemności.

KSIĄŻKĘ BEARA GRYLLSA KUPISZ TUTAJ >>

5
Więcej na ten temat: książki, podróże, sport