"Ciemno wszędzie, głucho wszędzie", czyli 10 rzeczy, których nie wiedziałeś o dziadach

olasup
W nocy z 31 października na 1 listopada obchodzimy nie tylko Halloween. Ten czas uznawany był za magiczny również przez Słowian - odprawiali wtedy obrzęd dziadów. Podczas uroczystości nasi przodkowie wywoływali duchy zmarłych. Robili to zarówno po to, żeby pomóc im w zaświatach oraz aby zyskać ich przychylność. Skąd wzięła się jednak taka nazwa, dlaczego współcześnie zapalamy na grobach znicze i dlaczego w tę noc nie wolno było szyć?

Dlaczego "dziady"?

Słowa "dziad" Słowianie używali przede wszystkim do określania żebraków, włóczęgów. Co to ma jednak wspólnego z świętem zmarłych? Słowianie widzieli w żebrakach swego rodzaju medium, dzięki któremu można było połączyć się z "tamtym światem".

Włóczęgów traktowano także jako przedstawicieli zmarłych, dlatego na przełomie października i listopada bardzo chętnie i szczodrze rozdawano im jałmużnę.

Czasem słowa "dziad" używano również do określania przodków.

1

Mało polskie

Samo określenie "dziady" nie pochodzi ani z języka polskiego, ani litewskiego. Ma białoruską etymologię.

Spopularyzował je jednak Mickiewicz, który postanowił użyć go jako tytułu swojego dzieła.

2

Różne, te same

Zmarłych czczono na całej Słowiańszczyźnie w podobny sposób.

W różnych krajach, regionach i gwarach mówiono na nie jednak inaczej. Nazywano je: dziadami, pominkami, przewodami, radecznicami czy zaduszkami.

3
Wikipedia Wikipedia

Cmentarne uczty

Dziwi was hiszpański zwyczaj urządzania fet przy grobach zmarłych bliskich?

Okazuje się, że obyczaj ten nie jest nam wcale tak daleki jak się zdawało. Słowianom również zdarzało się podczas dziadów biesiadować na grobach swoich przodków.

Resztki jedzenia z uczty oddawali zazwyczaj żebrakom i biednym, aby oni też wspominali dusze zmarłych.

4

Zaproś zmarłego do domu

Czasem zamiast na cmentarzach z duchami biesiadowano w domach.

Gospodarze zapraszali zmarłych do swoich domostw. Odprawiali specjalny obrzęd i zostawiali puste krzesła na dusz, które przybyły na posiłek z zaświatów.

Gdy podczas takiego posiłku widelec albo łyżka spadły na podłogę, nie wolno go było podnosić. Mówiono wtedy, że zmarły musi się posilić.

5

Nie krzycz, nie sprzątaj i nie szyj

Podczas obchodów dziadów obowiązywały specjalne reguły. Słowianie musieli wystrzegać się niektórych zachowań.

Nie mogli np. zbyt głośno zachowywać się przy stole lub gwałtownie od niego wstawać, ponieważ mogłoby to wystraszyć przybywające dusze zmarłych.

Nie wolno było również zaraz po wieczerzy sprzątać ze stołu (aby dusze mogły się jeszcze posilić), wylewać wody przez okno (aby nie oblać nią ducha, który mógłby stać za szybą), palić w piecu (wierzono, że duchy dostają się do domów przez komin) oraz szyć (obawiano się, że dusza zostanie przyszyta do tkaniny i nigdy nie opuści domu).

6

Pierwowzór zniczy

Wiecie skąd wziął się współczesny zwyczaj zapalania zniczy na grobach?

Dawniej w noc dziadów dbano o to, aby dusze mogły bez problemu trafić do domostw. Żeby im to ułatwić, po drodze rozpalano ogniska, które oświetlały drogę i pozwalały się rozgrzać.

Z czasem przeniesiono ogniska na cmentarze i rozpalano je tylko tam - stąd wzięła się późniejsza tradycja stawiania na grobach zapalonych zniczy.

7
Wikipedia Wikipedia

Ogień na demony

Niekiedy mówiono również, że ogień rozpalany na rozstajach dróg miał odstraszać demony i nieprzychylne ludziom duchy. Dawniej wierzono, że dusze osób, które zmarły tragicznie lub nagle są tego dnia bardziej aktywne i trzeba się przed nimi chronić.

8

Święto zaadaptowane

Gdy w Polsce coraz większą popularność zaczęło zdobywać chrześcijaństwo, kościół próbował odwieść Polaków od świętowania dziadów. Część pogańskich obrzędów została zakazana, część adaptowana - w tym samym lub zbliżonym czasie wprowadzano święta chrześcijańskie.

Tak było w przypadku dziadów, które zostały zastąpione kościelnym Świętem Zmarłych.

9
Wikipedia / ANDREY RUDAKOV Wikipedia / ANDREY RUDAKOV

Święto kultywowane

Większość Polaków dziadów się już nie obchodzi. Nie oznacza to jednak, że wszyscy Słowianie zrezygnowali z tradycji. W niektórych regionach wschodniej Polski oraz na Białorusi, Ukrainie i w części Rosji oraz nadal wynosi się jedzenie w tradycyjnych dwójniakach na groby zmarłych.

Tradycję tę kultywują również współcześni neopoganie - rodzimowiercy słowiańscy, którzy nazywają je Świętem Przodków.

10