Wirusowe zapalenia wątroby typu B i C – będące następstwem zakażenia wirusami HBV i HCV – są bardzo niebezpieczne, bo przez wiele lat mogą przebiegać bezobjawowo lub dawać niecharakterystyczne objawy, nie wzbudzając podejrzeń. To utrudnia i opóźnia wykrycie choroby, a nieleczone przewlekłe WZW podstępnie niszczy organizm i prowadzi do uszkodzeń wątroby, takich jak zwłóknienie, marskość, a nawet rak wątrobowokomórkowy. Ten złośliwy nowotwór najczęściej rozwija się w wątrobie będącej już w stadium marskości. Rokowanie oraz możliwości leczenia zależą od liczby i wielkości zmian, stopnia zaawansowania raka i chorób współistniejących.

Tak jak w przypadku każdej choroby, najważniejsza jest profilaktyka, a jeśli już wystąpi zakażenie HBV/HCV – trzeba jak najszybciej poddać się leczeniu, aby nie dopuścić do poważnych dla zdrowia następstw.

Jakie są źródła zakażenia?

WZW typu B jest wywoływane przez wirusa HBV, natomiast WZW typu C – przez HCV. Każdy z tych wirusów przenosi się drogą krwi, a HBV dodatkowo przez płyny ustrojowe (nasienie, wydzielinę z pochwy, ślinę). W przypadku obu wirusów do zakażenia może dojść:

  • w sytuacjach, w których następuje przerwanie ciągłości tkanek,
  • przez kontakty seksualne (ryzyko jest wyższe przy HBV),
  • przez tzw. transmisję wertykalną, czyli z zakażonej matki na dziecko podczas ciąży i porodu.

Uwaga! Na przerwanie ciągłości tkanek i związaną z tym ekspozycję na materiał zakaźny, czyli zawierający wirusy HBV i HCV (tj. krew, a w przypadku HBV również płyny ustrojowe) narażeni mogą być wszyscy – dotyczy to także sytuacji mających miejsce w przeszłości. Do przerwania ciągłości tkanek dochodzi bowiem podczas skaleczenia, wykonywania zastrzyku, nakłucia skóry. Pamiętaj, że groźny jest nie tylko bezpośredni (świeża krew), lecz także pośredni kontakt z materiałem zakaźnym. Oznacza to, że nawet niewidoczna gołym okiem, niewielka ilość zaschniętej zakażonej krwi, pozostawionej np. na nożyczkach czy cążkach do skórek, może być źródłem zakażenia. Czynnikiem ryzyka są tu często różnego rodzaju zabiegi (również te dokonane w przeszłości) – zarówno medyczne, jak i pozamedyczne. Wśród tych drugich można wymienić: przyjmowanie substancji psychoaktywnych we wstrzyknięciach lub donosowo, zażywanie takich substancji podczas kontaktów seksualnych, piercing, tatuaże wykonane w nieprofesjonalnych, niesterylnych warunkach (np. w więzieniu).

Okoliczności, w których dochodzi (lub kiedyś doszło) do naruszenia ciągłości tkanek, to także rękoczyny oraz uprawianie różnego rodzaju sportów kontaktowych, gdzie istnieje możliwość skaleczenia, zadrapania itp.

Materiał promocyjny PartneraMateriał promocyjny Partnera 

Badaj się!

Ponieważ przewlekłe WZW B i WZW C mają podstępny, głównie bezobjawowy przebieg, wiele osób jest nieświadomych swojego zakażenia. Dlatego tak ważne są badania przesiewowe w kierunku HBV i HCV. Podjęcie leczenia pozwala uchronić się przed następstwami zakażenia (m.in. rakiem wątrobowokomórkowym), poprawia jakość życia oraz je wydłuża. Dzięki wykryciu wirusa osoba zakażona przestaje być również nieświadomym źródłem zakażenia dla innych.

Schemat badania:

  • W przypadku wirusa HBV wykonuje się testy pozwalające na wykrycie antygenu HBs. Jego obecność świadczy o zakażeniu wirusem HBV. 
  • W przypadku wirusa HCV przeprowadza się badania serologiczne, które wykrywają przeciwciała anty-HCV, a następnie badania molekularne pozwalające na oznaczenie RNA HCV (materiału genetycznego wirusa). Co istotne, tylko obecność HCV RNA potwierdza aktywne zakażenie wirusem HCV.

W zakresie Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) można wykonać test HBsAg, wykrywający zakażenie HBV. Natomiast badanie w kierunku zakażenia HCV jest w ramach POZ niedostępne. Można jednak wykonać je za darmo w wielu placówkach podczas okresowo organizowanych bezpłatnych akcji (dotyczy to również testów w kierunku zakażeń HBV). W tym roku wystartowała kampania „Listy od W" realizowana przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – PZH w ramach projektu współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego. Kampania jest częścią programu polityki zdrowotnej, który umożliwia wykonanie bez skierowania bezpłatnego badania w kierunku zakażeń HBV i HCV. Dodatkową zaletą udziału w programie jest to, że wykorzystywane w nim testy są przeprowadzane w bardzo prosty i szybki sposób. Co ważne, osoby z potwierdzonym zakażeniem trafiają na konsultację do lekarza, który omawia z nimi wyniki badania, wyjaśnia, jak będzie wyglądało leczenie, i kieruje do specjalistycznej opieki zdrowotnej. Kolejna innowacyjna cecha programu to opieka, jaką osoba zakażona otrzymuje od specjalnie w tym celu przeszkolonego koordynatora pacjenta. Po więcej informacji o tym, jak skorzystać z programu, zapraszamy na stronę www.watrobanieboli.pzh.gov.pl.

Kto jest szczególnie narażony na zakażenie?

Na zakażenie wirusami HBV i HCV każdy mógł i może być narażony. Ponadto musisz pamiętać, że z biegiem czasu zmieniają się okoliczności związane z narażeniem na zakażenie.

Na zakażenie wirusami HBV i HCV jesteś narażony, jeśli np.:

  • utrzymujesz kontakty seksualne z osobą zakażoną lub miałeś w przeszłości taki kontakt (nawet jednorazowy),
  • przyjmowałeś substancje psychoaktywne (w iniekcjach albo donosowo),
  • masz tatuaż lub piercing, które zostały wykonane w niesterylnych warunkach,
  • poddajesz lub poddawałeś się zabiegom medycyny estetycznej w niesterylnych warunkach (np. liposukcja, zabiegi z użyciem kwasu hialuronowego, botoksu),
  • masz za sobą więcej niż 3 pobyty w szpitalu i/lub byłeś hospitalizowany powyżej 10 dni (jest to związane z narażeniem na częstsze pobrania krwi, zastrzyki, iniekcje),
  • byłeś poddany transfuzji krwi przed 1992 rokiem; po wdrożeniu badań w kierunku antygenu Hbs (lata 70. XX w.) i w kierunku przeciwciał anty-HCV (lata 1992–1993) ryzyko to zostało niemal całkowicie ograniczone,
  • w przypadku HBV: jeśli nie zostałeś zaszczepiony przeciw WZW B albo przyjąłeś mniej niż 3 dawki szczepionki lub masz nieznaną historię szczepień (brak dokumentacji); jeśli mieszkasz z domownikiem zakażonym HBV (wiąże się to ze współdzieleniem przyborów higienicznych, opatrywaniem skaleczeń itd.).

Sytuacji (również tych z pozoru niewinnych), które narażają na zakażenie, pojawia się w ciągu całego życia bardzo wiele, dlatego w żadnym wypadku nie powinieneś zaniedbywać badań w kierunku HBV i HCV.

Zapobiegaj chorobie!

Całkowite wyleczenie wirusowego zapalenia wątroby typu B jest niemożliwe. Najlepsza i najskuteczniejsza metoda profilaktyki – zanim dojdzie do zakażenia HBV – to szczepienie. Składa się ono z trzech dawek podawanych w schemacie 0–1–6 miesięcy.

W 1994 roku w niektórych rejonach Polski, a w roku 1996 w całym kraju wprowadzono obowiązkowe, bezpłatne szczepienia przeciwko WZW B dla noworodków. Natomiast w roku 2000 rozpoczęto szczepienia przeciwko tej chorobie u 14-latków, którzy nie zostali zaszczepieni. Dlatego część osób powinna być już uodporniona.

W sytuacji, gdy nie jesteś pewny, czy zostałeś zaszczepiony i czy na pewno trzema dawkami (0–1–6 miesięcy), koniecznie to sprawdź! Źródłem informacji są karta szczepień ochronnych lub książeczka zdrowia dziecka. Weź pod uwagę, że szczepienie mogłeś wykonać przed zabiegiem operacyjnym lub zagraniczną podróżą.

W przypadku braku szczepienia przeciw WZW B – nie zwlekaj. Szczepiąc się, chronisz przed zakażeniem i siebie, i swoich bliskich.

Obecnie nie ma szczepień przeciw WZW typu C. Można jedynie minimalizować narażenie na zakażenie: https://watrobanieboli.pzh.gov.pl/czynniki-ryzyka-zakazen-hbv-i-hcv/. Na szczęście istnieją bardzo skuteczne terapie przeciwwirusowe, które gwarantują wyleczenie WZW C niemal u 100% pacjentów.

Ważne jest, abyś na co dzień starał się unikać zachowań sprzyjających narażeniu na zakażenie. Pamiętaj też, że w przypadku jakichkolwiek zabiegów (medycznych i pozamedycznych) masz prawo zapytać o procedury sanitarno-higieniczne i wymagać ich przestrzegania.

Nieodłącznym elementem takiego postępowania i troski o własne zdrowie jest wykonanie testów w kierunku zakażeń HBV i HCV. Już dziś wpisz to zadanie na listę swoich priorytetów!