Bycie asertywnym jest obecnie cechą niewątpliwie pożądaną. Czym faktycznie jest asertywność i czy można się jej nauczyć? Rozłóżmy to na czynniki pierwsze. W obiegowej opinii asertywność często utożsamiana jest z zdolnością do odmawiania. Mówienie „nie" nie jest jednak głównym założeniem asertywności. Jest to przede wszystkim umiejętność wyrażania własnego zdania, prezentowania swoich uczuć czy oczekiwań. Ważna aspektem jest zachowanie szacunku zarówno do siebie, jak i rozmówcy.

Jednak to nie tylko to. Osoby asertywne potrafią również przyjmować i wyrażać zarówno krytykę, jak i pochwały. Często to trudniejsze niż mówienie o własnych potrzebach, bo któż lubi słuchać o sobie negatywnego zdania. Jednak wyrobienie w sobie takich umiejętności przyda się zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym.

Dlaczego warto być asertywnym

Asertywność jest wręcz niezbędna, kiedy chcemy zachować zdrową komunikację. W połączeniu ze szczerym i otwartym mówieniem o emocjach jest przepisem na efektywne porozumienie się bez konfliktów. Marta Król-Fijewska, w książce „Stanowczo, łagodnie, bez lęku" pisze, że „człowiek zachowujący się asertywnie, komunikuje swoim zachowaniem: Ja jestem w porządku i Ty jesteś w porządku. Nie kwestionuje swojego prawa do bycia sobą, ale też nie podważa takiego samego prawa innego człowieka".

Kiedy czujemy, że brak asertywności negatywnie wpływa na życie i w żaden sposób nie potrafimy sobie z tym sami poradzić, można skorzystać z pomocy psychologa. Podczas takiej konsultacji można poszukać zarówno przyczyn problemu, jak i konkretnych strategii, które pomogą stać się bardziej asertywnym.

Na rynku dostępne są również treningi asertywności. To zestawy ćwiczeń, wykonywanych samodzielnie lub z pomocą terapeuty, jak szukanie swoich mocnych stron, obserwowanie swoich reakcji w sytuacjach konfliktowych i praca nad ich zmianą. Nie są one pigułką na asertywność i żeby faktycznie okazały się skuteczne, wymagają naszej pracy nad sobą. Nie pomogą one w sytuacjach, kiedy brak asertywności wynika np. z zaniżonego poczucia wartości czy tram i nierozwiązanych problemów z przeszłości. Wtedy jedynym rozwiązaniem jest poradzenie sobie najpierw z pierwotnym problemem, a dopiero później budowanie kompetencji miękkich – jak właśnie asertywność czy swobodna komunikacja.

Asertywność w pracy

Kolejne nadgodziny, dodatkowy projekt, telefon od szefa w czasie urlopu. W pracy dużo łatwiej o strach przed odmową. Im częściej jednak będziemy przekraczać własne granice, tym trudniej będzie powiedzieć nie. Jasny, treściwy komunikat, bez zbędnego tłumaczenia ma większe szanse odnieść sukces. Poczucie winy, strach czy złość znacznie utrudnią nam wyrażenie własnych potrzeb i mogą wpłynąć negatywnie na nasz wizerunek w pracy.

Asertywność w związku

Ciche dni, obrażanie się i długie kłótnie. To wszystkie nie brzmi jak udany związek. Przyczyną może być brak lub zła komunikacja. Umiejętność wyrażania własnych emocji i potrzeb jest kluczowa w budowaniu relacji z drugą osobą. Drugim, jednak równie ważnym elementem jest słuchanie. Każda z osób w związku powinna mieć możliwość wyrażenia swojego zdania i czuć się wysłuchana. W sytuacjach konfliktowych dobrze jest skupiać komunikat na sobie. „Czuję… Potrzebuję… Zależy mi…" zadziała lepiej niż „bo Ty zawsze!".

Asertywność to również stawianie granic. Ile czasu spędzamy wspólnie, ile czasu chcemy przeznaczyć na samego siebie, na jakie ustępstwa możemy się zgadzać – poznanie siebie znacznie ułatwi późniejsze rozmowy z partnerką.

Ćwiczenia z asertywności

  1. Przyjrzyj się sytuacjom, w których zabrakło Ci asertywności. Zastanów się, co stanęło na przeszkodzie. Poszukaj przyczyn swojego zachowania. Bałeś się odmówić, bo nie chciałeś sprawić komuś przykrości? Wolałeś przytakiwać, by uniknąć kłótni?
  2. Zacznij myśleć asertywnie. Nawet jeśli nie czujesz się gotów skonfrontować i wyrazić swoje potrzeby, spróbuj robić to w myślach. Wyobraź sobie, co możesz powiedzieć, jak to ubrać w słowa i jak może zareagować Twój rozmówca.
  3. Jeśli wiesz, że czeka Cię rozmowa z szefem albo chcesz omówić jakiś aspekt związku z partnerką, a wiesz, że asertywność nie jest Twoją mocną stroną, przygotuj się. Zastanów się, co jest dla Ciebie ważne, na co możesz i chcesz się zgodzić, a co przekracza Twoje granice.

Nikt nie rodzi się od razu asertywny. Tej umiejętności nabieramy w żmudnym procesie. Nie ma też idealnego poziomu asertywności, do którego wszyscy powinniśmy dążyć. Jeśli jednak czujesz, że stawianie granic i mówienie o swoich potrzebach jest zbyt trudne, warto poćwiczyć i poszukać sposobów, które pozwolą skuteczniej zawalczyć o siebie.